AI zmienia naukę. Czy zmieni także sposób jej finansowania? 

Podsumowanie konferencji V4 2026.

Bruksela | 20 października 2026 r. 

Jak korzystać ze sztucznej inteligencji, aby wzmacniać jakość badań, a nie tylko zwiększać liczbę wniosków i publikacji? Gdzie przebiega granica między wspieraniem oceny eksperckiej w procesie peer-review, a wpływaniem na jej rezultat? I jak przygotować instytucje naukowe i agencje finansujące na zmianę, która obejmuje już nie tylko narzędzia pracy, lecz także kompetencje, odpowiedzialność i zasady finansowania nauki? Wokół tych pytań koncentrowała się doroczna konferencja biur łącznikowych V4 „Exploring the Role of AI in Research”, która odbyła się 20 października 2026 r. w Brukseli. 

Gospodarzem spotkania było Stałe Przedstawicielstwo Węgier przy Unii Europejskiej. Wydarzenie współorganizowały brukselskie biura łącznikowe ds. badań i innowacji: NRDIO z Węgier (jako koordynator tegorocznej edycji), CZELO z Czech, SLORD ze Słowacji oraz Biuro Promocji Nauki PolSCA PAN. Po powitaniu przez Ambasador Katalin Molnár, uczestnicy wysłuchali wystąpienia przedstawiciela Komisji Europejskiej poświęconego europejskiej agendzie AI w nauce. Kolejne części programu dotyczyły dwóch powiązanych obszarów: przygotowywania wniosków grantowych oraz ich oceny. 

Konferencja połączyła perspektywy naukowców, instytucji finansujących badania i europejskiej polityki naukowej. Zgodnie z jej założeniami nie chodziło o przedstawienie jednego, gotowego rozwiązania, lecz o wniesienie doświadczeń państw V4 do szerszej europejskiej dyskusji. Rozmowy pokazały, że odpowiedzialne wykorzystanie AI wymaga jednoczesnej refleksji nad możliwościami technologii i nad systemem, w którym pracują jej użytkownicy. 

Europejska agenda AI w nauce: od narzędzi do wspólnego środowiska badawczego 

Strategiczny kontekst konferencji przedstawił Liviu Stirbaț z Dyrekcji Generalnej ds. Badań Naukowych i Innowacji Komisji Europejskiej, odnosząc się do europejskiej strategii AI w nauce. Podkreślił, że zastosowania sztucznej inteligencji wykraczają już poza redakcję tekstów: obejmują analizę danych, programowanie, projektowanie eksperymentów i automatyzację pracy laboratoryjnej. Zmiana ta wymaga dostosowania nie tylko warsztatu badaczy, lecz także infrastruktury, kompetencji i sposobu organizacji badań. 

Centralnym elementem wystąpienia była inicjatywa RAISE — Resource for AI Science in Europe, mająca łączyć europejskie zasoby talentów, finansowania, danych i mocy obliczeniowej. Stirbaț wskazał, że samo zwiększanie ich dostępności nie wystarczy: potrzebne jest spójne środowisko, w którym naukowiec nie musi przechodzić przez kolejne, odrębne procedury uzyskiwania grantu, danych i czasu obliczeniowego. Integrację tych zasobów przedstawił jako ważny kierunek dalszego rozwoju RAISE. 

Szczególną uwagę poświęcił wytycznym ERA dotyczącym odpowiedzialnego wykorzystania generatywnej AI w badaniach — Living Guidelines on the Responsible Use of Generative AI in Research. Dokument, rozwijany wspólnie z państwami i organizacjami Europejskiej Przestrzeni Badawczej, kieruje zalecenia do naukowców, instytucji badawczych i organizacji finansujących naukę. Jego podstawą pozostają przejrzystość, odpowiedzialność człowieka, krytyczna weryfikacja wyników oraz ochrona poufności. Aktualizacja opublikowana 16 października 2026 r. rozszerzyła wskazówki dotyczące oceny wniosków i recenzowania oraz uwzględniła agentów AI, zdolnych do wykonywania coraz bardziej złożonych, wieloetapowych zadań. 

Wystąpienie powiązało również konkurencyjność naukową z równym i stabilnym dostępem do technologii. Koszty zaawansowanych narzędzi mogą pogłębiać różnice między instytucjami, szczególnie dotkliwe dla ośrodków o mniejszych zasobach. Zależność od zewnętrznych dostawców rodzi natomiast pytania o ciągłość dostępu i ochronę nieopublikowanych pomysłów. Rozwój europejskich zdolności technologicznych został tym samym przedstawiony jako kwestia bezpośrednio wpływająca na warunki prowadzenia badań. 

Prezentacja Liviu Stribat „European Strategy for Artificial Intelligence in Science”: LINK DO PREZENTACJI. 

Perspektywa NCN: punkt wyjścia do dyskusji o przygotowywaniu wniosków 

Do pierwszego panelu wprowadziła uczestników Barbara Świątkowska z Narodowego Centrum Nauki, przedstawiając wyniki sondażu NCN dotyczącego wykorzystania generatywnej AI, przygotowanego przez Zespół ds. Analiz i Ewaluacji kierowany przez dr Annę Strzebońską. Z AI przy pisaniu wniosków korzystało 42% respondentów, natomiast 67% sprzeciwiało się jej udziałowi w ocenie projektów. Różnica między akceptacją wsparcia autora a zaufaniem do oceny wspomaganej algorytmicznie wyznaczyła punkt wyjścia do rozmowy o odpowiedzialności, kompetencjach i zasadach korzystania z nowych narzędzi. 

„Nie chodzi nam o zakazywanie AI, lecz o wyznaczenie jasnych granic opartych na przejrzystości, odpowiedzialności, poufności i wiodącej roli wiedzy eksperckiej” — podkreśliła Barbara Świątkowska. Wskazała przy tym, że AI powinna wspierać pracę intelektualną, a nie ją zastępować. 

Prezentacja Barbary Świątkowskiej „When Ideas Meet Algorithms”: LINK DO PREZENTACJI. 

Przygotowywanie wniosków: kompetencje badaczy i odpowiedzialność instytucji 

W panelu moderowanym przez Barbarę Świątkowską uczestniczyli Michal Kompan z Kempelen Institute of Intelligent Technologies — KInIT na Słowacji, Michaela Liegertová z Uniwersytetu Jana Evangelisty Purkyně i Instytutu Genetyki Molekularnej Czeskiej Akademii Nauk oraz Sophie Pornschlegel z European Policy Centre i Uniwersytetu w Maastricht. Dyskusja zestawiła praktykę pracy z AI z pytaniami o edukację, przejrzystość i organizację finansowania badań. 

Michaela Liegertová pokazała, że większa otwartość na technologię może iść w parze z bardziej krytycznym podejściem do jej wyników. Przywołała doświadczenia praktycznych szkoleń, po których badacze korzystali z szerszego zestawu narzędzi, a jednocześnie lepiej rozpoznawali błędy w generowanych treściach. W jej ujęciu AI może dostarczać materiału do myślenia: pomagać łączyć ustalenia z różnych dyscyplin, identyfikować luki w wiedzy czy wykrywać słabe punkty projektu eksperymentu. W niektórych obszarach takie wsparcie może ograniczać niepotrzebne wydatki, wykorzystanie zwierząt laboratoryjnych lub zużycie trudno dostępnych próbek. Nie zwalnia jednak badacza z weryfikacji źródeł i metod. 

Szczególnie istotne było rozróżnienie między poprawnością techniczną a poprawnością naukową. Agent może wygenerować działający kod i odtwarzalny wynik, ale zastosować metodę nieodpowiednią dla danego problemu. Może też przygotować przekonującą syntezę literatury, korzystając wyłącznie z abstraktów, bez dostępu do pełnych publikacji. Rozmówcy proponowali więc projektowanie pracy z AI tak, aby badacz na kolejnych etapach sprawdzał źródła, porównywał proponowane podejścia i samodzielnie uzasadniał wybór. Taki sposób pracy ma chronić nie tylko jakość wyników, lecz również kompetencje naukowca. 

Michal Kompan podkreślił, że potrzeby szkoleniowe nie są jednakowe. Doświadczeni badacze mogą potrzebować zachęty do poznawania narzędzi, podczas gdy młodsi użytkownicy — większego sceptycyzmu wobec ich odpowiedzi. Zakwestionował również utożsamianie korzyści z AI wyłącznie z oszczędnością czasu. Część czasu zaoszczędzonego na przygotowaniu tekstu należy przeznaczyć na sprawdzanie dowodów i krytyczną analizę. Zwrócił ponadto uwagę na znaczenie języków słabiej reprezentowanych w modelach: ocena przydatności narzędzi na podstawie ich działania po angielsku nie wystarcza w krajowych systemach grantowych. 

Sophie Pornschlegel przesunęła punkt ciężkości na warunki, w których pracują naukowcy. Wskazała, że AI uwidacznia wcześniejsze problemy: presję publikowania, konieczność ciągłego ubiegania się o kolejne granty i niedostatek stabilnego finansowania podstawowego. Jeżeli system premiuje ilość, technologia ułatwiająca produkowanie tekstów może wzmacniać te mechanizmy zamiast poprawiać jakość badań. Panelistka postulowała zatem refleksję nad proporcjami między finansowaniem instytucjonalnym a konkursowym oraz nad ochroną interesów badaczy w relacjach z komercyjnymi dostawcami technologii. 

Praktycznym pytaniem pozostał sposób ujawniania wykorzystania AI. Ogólna deklaracja niewiele mówi o tym, czy narzędzie służyło tłumaczeniu, rozwijaniu pomysłu czy analizie metodologii. Dyskutowano m.in.  wspólny katalog zastosowań, który ułatwiałby przejrzyste raportowanie. Zwrócono też uwagę na ryzyko, że otwarta deklaracja może zaszkodzić wnioskodawcy ocenianemu przez eksperta niechętnego AI. Rozważano więc, czy informacja ta powinna być widoczna już na pierwszym etapie oceny. Była to propozycja do dalszej dyskusji, pokazująca, że przejrzystość musi iść w parze z ochroną przed nierównym traktowaniem. 

Ocena wniosków: wprowadzenie do dyskusji o jakości i zaufaniu

Popołudniowy panel otworzył Miguel Ruiz Osés z Dyrekcji Generalnej ds. Badań Naukowych i Innowacji Komisji Europejskiej, stawiając pytanie, czy AI może nie tylko przyspieszyć ocenę wniosków, lecz także poprawić jej jakość. Zwrócił uwagę, że granica między pomocą ekspertowi a wpływaniem na jego osąd bywa nieoczywista: nawet streszczenie może pominąć element decydujący o oryginalności projektu. Samo pozostawienie człowiekowi końcowej decyzji nie gwarantuje więc niezależności oceny. 

Prelegent przypomniał przedstawione podczas konferencji zasady Komisji: ekspert musi osobiście przeczytać pełny wniosek, ocenić jego wartość naukową i sformułować własny osąd. Ograniczone zastosowania pomocnicze wymagają zachowania poufności i dokumentowania użycia narzędzi; treści wniosków nie wolno przekazywać systemom AI, także udostępnianym przez uczelnie. Wystąpienie wyznaczyło trzy osie dalszej rozmowy: granice dopuszczalnego wsparcia, dowody poprawy jakości oraz ochronę zaufania do systemu grantowego. 

Prezentacja Miguela Ruiza Osésa „Evaluating Proposals in the Age of AI”: LINK DO PREZENTACJI. 

Niezależność oceny, uprzedzenia i ochrona oryginalnych pomysłów

Panel „Proposal evaluation and AI: What’s the plan?”, prowadzony przez Miguela Ruiza Osésa, zgromadził Margaret Ohię-Nowak z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Martina Weisa ze Słowackiego Uniwersytetu Technicznego w Bratysławie oraz Miroslava Havránka z Agencji Technologicznej Republiki Czeskiej. Rozmowa połączyła doświadczenia badaczki uprzedzeń w AI, naukowca i ewaluatora oraz przedstawiciela instytucji finansującej badania. 

Miroslav Havránek zwrócił uwagę na zjawisko „kompresji ocen”: skupiania się wyników w wąskim przedziale wysokich punktacji, co utrudnia rozróżnienie projektów przy ograniczonym budżecie. Postawił pytanie, czy wszystkie części formularzy nadal dostarczają informacji pozwalających ocenić rzeczywistą wartość badań. Jeżeli AI potrafi przygotować niemal wzorcową odpowiedź na określone wymaganie, warto sprawdzić, czy oceniamy w ten sposób jakość projektu, czy przede wszystkim sprawność tworzenia przekonującej narracji. 

Martin Weis podkreślił różnicę między wykorzystywaniem AI we własnej pracy a odpowiedzialnością za cudzy, poufny projekt. W roli ewaluatora nie można przekazywać pomysłów wnioskodawcy podmiotom trzecim. Jednocześnie potrzebne są praktyczne instrukcje dotyczące dopuszczalnych zastosowań, a nie wyłącznie ogólne zakazy. Weis ostrzegał też, że model może dostrzec drobne uchybienia, a przeoczyć problem koncepcyjny lub wartość niekonwencjonalnego podejścia. Bezpieczna infrastruktura nie rozwiązuje więc automatycznie problemu trafności oceny. 

Margaret Ohia-Nowak rozszerzyła dyskusję o ryzyko systematycznego reprodukowania uprzedzeń. Dotyczą one nie tylko płci czy pochodzenia badaczy, lecz także języka wniosku, dyscypliny, tematu i metodologii. Na przykładzie badań nad doświadczeniami marginalizowanej społeczności pokazała, jak model może potraktować podejście jakościowe jako niewystarczająco reprezentatywne, zamiast ocenić je według kryteriów właściwych dla danego problemu. Podobnie mniej płynny język angielski może zostać niesłusznie powiązany z niższą jakością naukową. 

„W przypadku modeli AI niebezpieczeństwo polega na tym, że uprzedzenia mogą stać się systematyczne. Mogą być powielane i zwielokrotniane, jeśli temu nie przeciwdziałamy” — zaznaczyła Margaret Ohia-Nowak. 

Badaczka zwróciła również uwagę, że narzędzie może wzmacniać wcześniejsze przekonania recenzenta, zamiast je podważać, na przykład dostarczając przekonującego uzasadnienia dla jego początkowej, negatywnej oceny projektu. Dlatego potrzebne są zarówno umiejętności rozpoznawania uprzedzeń modeli i własnych, jak i świadome włączanie zróżnicowanych środowisk, w tym przedstawicieli grup marginalizowanych, w projektowanie zasad wykorzystania AI. 

W panelu powróciła również kwestia otwartej nauki. Udostępnianie wyników i danych wspiera wymianę wiedzy, ale ułatwia także ich wykorzystywanie przez dostawców modeli. Rozmowa nie przyniosła prostego rozwiązania tego napięcia. Pokazała natomiast, że pytania o poufność wniosków, otwartość rezultatów i europejską kontrolę nad infrastrukturą trzeba rozpatrywać łącznie. 

Czy potrzebujemy nowych modeli finansowania i oceny?

Pytania uczestników poszerzyły debatę poza samo stosowanie narzędzi. W pierwszym panelu zapytano, czy rosnącą liczbę wniosków rzeczywiście można przypisać AI. Odpowiedzi wskazywały również na ograniczenia finansowania krajowego, presję utrzymania zespołów i większą rozpoznawalność europejskich konkursów. AI może obniżać barierę rozpoczęcia pracy nad wnioskiem, ale nie wyjaśnia samodzielnie wszystkich przyczyn wzrostu zainteresowania grantami. 

W dyskusji o ocenie pojawiły się alternatywne rozwiązania organizacyjne: częściowa randomizacja wśród wysoko ocenionych wniosków w pobliżu granicy dostępnego budżetu, rozmowy z wnioskodawcami, limity liczby aplikacji oraz rozproszona ocena wzajemna, w której aplikujący uczestniczą również w recenzowaniu. Przedstawiano je jako przedmiot pilotaży i rozważań, nie jako uzgodniony model przyszłego systemu. Głosy z sali przypominały, że każde z tych podejść może tworzyć nowe obciążenia i źródła stronniczości, dlatego wymaga oceny skutków. 

Uczestnicy pytali również o możliwość wykorzystania AI do sprawdzania gotowej recenzji – na przykład wykrywania niespójności między komentarzem a punktacją – oraz o wspólne, zaufane narzędzie europejskich instytucji finansujących. Taka współpraca mogłaby ograniczać powielanie prac i zależność od zewnętrznych dostawców. W odpowiedziach zwrócono jednak uwagę na niezawodność, odpowiedzialność za błędy i koszty utrzymania systemów. Zaufane narzędzie wymagałoby zatem nie tylko odpowiedniej infrastruktury, lecz także wspólnych zasad i sprawdzenia jego działania w rzeczywistych procedurach. 

Co wynika z konferencji dla środowiska naukowego?

Dyskusje nie zakończyły się przyjęciem jednego stanowiska ani wskazaniem uniwersalnego modelu wykorzystania AI. Wyraźnie zarysowały jednak obszary wymagające wspólnej pracy. Po stronie uczelni i instytutów są to dostęp do odpowiednich narzędzi, praktyczne szkolenia i sposoby organizacji pracy, które podtrzymują samodzielne myślenie. Po stronie agencji finansujących: jasne zasady, kontrolowane testy nowych zastosowań oraz sprawdzanie czy procedury nadal rozpoznają oryginalność i jakość naukową. Na poziomie europejskim potrzebna jest współpraca nad standardami, infrastrukturą i ograniczaniem nierówności dostępu. 

Z perspektywy państw V4 szczególnego znaczenia nabierają koszty korzystania z zaawansowanych systemów, możliwości instytucjonalnego wsparcia i działanie modeli w językach narodowych. W dyskusji zwracano uwagę, że trudno oczekiwać aktualnych kompetencji i odpowiedzialnego eksperymentowania, gdy dostęp do narzędzi jest ograniczony lub stanowi wybór indywidualnego badacza/-ki. Rozwój AI nie powinien utrwalać sytuacji, w której przewagę uzyskują przede wszystkim instytucje mogące zapewnić najlepsze technologie i wsparcie. 

Jednym z najważniejszych rezultatów konferencji było połączenie debaty o technologii z pytaniem o cele systemu nauki. Sprawniejsze przygotowanie i przetwarzanie wniosków nie jest równoznaczne z lepszym wyborem badań do finansowania. Wartość AI należy oceniać przez jej wpływ na jakość pracy naukowej, sprawiedliwość procedur i zaufanie, a nie wyłącznie przez liczbę wykonanych zadań. Pozostają przy tym otwarte pytania o granice wsparcia eksperta, ochronę projektów przełomowych i ryzykownych oraz równowagę między konkurencją grantową a stabilnymi warunkami prowadzenia badań. 

Dziękujemy prelegentkom i prelegentom, uczestnikom oraz partnerom z CZELO, NRDIO i SLORD za współtworzenie konferencji, wymianę doświadczeń i pytania, które pozwoliły spojrzeć na AI z różnych perspektyw. Dziękujemy również Stałemu Przedstawicielstwu Węgier przy UE za gościnność. 

Zobacz także relację z konferencji opublikowaną przez CZELO. 

Konferencja w nurcie europejskiej debaty o AI w nauce

Konferencja V4 wpisała się w debatę towarzyszącą European AI Innovation Month, inicjatywie Komisji Europejskiej i irlandzkiej prezydencji w Radzie UE, obejmującej okres od 14 października do 17 listopada 2026 r., której jednym z głównych wydarzeń był AI in Science Summit w Dublinie. Podobne pytania o przyszłość finansowania badań podejmowano w Brukseli podczas wrześniowego warsztatu ERC i Science Europe „Research Evaluation in the Era of AI” oraz październikowego spotkania DG RTD z europejskimi agencjami finansującymi badania poświęconego wyzwaniom oceny wniosków. Dyskusja rozwija się także w państwach członkowskich: podczas EUA Funding Forum w Brnie oraz konferencji „AI for Science” w Poznaniu, zorganizowanej 23 października przez Komisję Informatyki i Automatyki Oddziału PAN w Poznaniu wspólnie z Wydziałem Informatyki i Telekomunikacji Politechniki Poznańskiej. Spotkanie biur łącznikowych ds. B+R V4 wniosło do tej europejskiej wymiany perspektywę Europy Środkowej, łącząc doświadczenia badaczy i agencji finansujących z refleksją nad jakością, odpowiedzialnością i zaufaniem w nauce. 

REKRUTACJA – dołącz do nas i współtwórz przestrzeń, w której nauka spotyka się z Europą

Biuro Promocji Nauki Polskiej Akademii Nauk w Brukseli (PolSCA) to instytucja, która od lat pełni rolę mostu łączącego polskie środowisko naukowe z europejską przestrzenią badawczą. Naszym celem jest wzmacnianie obecności polskich naukowców i instytucji naukowych w Brukseli – poprzez wiedzę, kontakty i inicjatywy strategiczne. 

Od zdrowej gleby do inteligentnego rolnictwa. Podsumowanie konferencji „From Soil to Systems” w Brukseli

Jak zapewnić trwałość Living Labs po zakończeniu finansowania unijnego? Czy sztuczna inteligencja może rzeczywiście pomóc rolnikom w przechodzeniu na bardziej zrównoważone metody produkcji? I jak sprawić, by wyniki europejskich projektów badawczych znalazły szersze zastosowanie w praktyce? Na te pytania szukali odpowiedzi uczestnicy konferencji „From Soil to Systems: Living Labs and Artificial Intelligence for a Sustainable Future of Agriculture”, która odbyła się 13 października 2026 r. w Brukseli.

Wydarzenie zorganizowane przez Biuro PolSCA Polskiej Akademii Nauk w Brukseli, Komitet Nauk Agronomicznych PAN oraz Uniwersytet Florencki zgromadziło przedstawicieli Komisji Europejskiej, środowiska naukowego, organizacji rolniczych i sektora innowacji. Konferencja odbyła się w siedzibie Biura NCBR w Brukseli.

Punktem wyjścia do dyskusji była unijna misja „A Soil Deal for Europe” (Mission Soil), która wspiera rozwój badań i innowacji na rzecz poprawy stanu gleb. Uczestnicy przyjrzeli się dotychczasowym osiągnięciom misji, ale przede wszystkim zastanawiali się, co powinno wydarzyć się dalej: jak utrzymać rozwijane sieci współpracy, zapewnić ciągłość badań i wykorzystać potencjał nowych technologii w codziennej praktyce rolniczej.

Fot. BXL Frame / Kinga Majewska

Konferencję otworzyli Tomasz Poprawka, dyrektor Biura PolSCA, prof. Magdalena Frąc, przewodnicząca Komitetu Nauk Agronomicznych PAN, oraz Waldemar Dubaniowski, dyrektor Biura NCBR w Brukseli. Wystąpienie wprowadzające wygłosiła Aleksandra Ciszewska, reprezentująca biuro europosła Krzysztofa Hetmana.

Living Labs: od projektów badawczych do trwałych ekosystemów innowacji

Pierwsza sesja koncentrowała się na przyszłości Living Labs, czyli środowisk współpracy, w których naukowcy, rolnicy, przedsiębiorcy i inni interesariusze wspólnie opracowują oraz testują rozwiązania w rzeczywistych warunkach.

Cindy Schoumacher z Dyrekcji Generalnej ds. Badań Naukowych i Innowacji Komisji Europejskiej (DG RTD) przedstawiła dotychczasowe osiągnięcia Mission Soil oraz perspektywy jej rozwoju po zakończeniu obecnego programu Horyzont Europa. Jak wskazała, misja jest na dobrej drodze do osiągnięcia celu utworzenia ponad 100 Living Labs zajmujących się zdrowiem gleb w całej Europie. Rozwój tej sieci jest jednym z jej najbardziej widocznych osiągnięć.

Jednocześnie przed europejską polityką badawczą stoi kolejne wyzwanie: przejście od tworzenia wiedzy i eksperymentalnych rozwiązań do ich szerszego wdrażania. W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera przyszły, dziesiąty program ramowy UE w zakresie badań i innowacji (FP10). Living Labs mogą nadal łączyć cele europejskiej polityki z potrzebami lokalnych społeczności, jednak wymaga to stabilniejszych modeli finansowania i zarządzania.

Korinna Varga, reprezentująca Agroecology Partnership oraz węgierski instytut ÖMKi, zwróciła uwagę na znaczenie współtworzenia innowacji z ich przyszłymi użytkownikami. Doświadczenia partnerstwa pokazują, że rozwiązania opracowywane wspólnie z rolnikami, w warunkach ich codziennej pracy, mają większe szanse na rzeczywiste zastosowanie. Living Labs nie powinny więc ograniczać się do pojedynczych eksperymentów czy warsztatów. Ich wartość wynika z długofalowej współpracy, wzajemnego zaufania i uwzględniania specyfiki danego regionu.

Fot. BXL Frame / Kinga Majewska

W panelu moderowanym przez prof. Magdalenę Frąc uczestniczyli również prof. Joana Falcão Salles z Uniwersytetu w Groningen oraz Gonçalo Amorim z Food4Sustainability i BGI.

Ważnym wątkiem dyskusji była konieczność prowadzenia wieloletnich obserwacji naukowych. Jak podkreślała prof. Falcão Salles, procesy zachodzące w glebie, takie jak odbudowa materii organicznej czy zmiany w obiegu składników odżywczych, wymagają czasu. Trwające kilka lat projekty nie zawsze pozwalają rzetelnie ocenić skuteczność nowych praktyk rolniczych. Z tego względu Living Labs powinny stopniowo stawać się trwałą infrastrukturą badawczą, umożliwiającą systematyczne monitorowanie stanu gleby i jej bioróżnorodności.

Z kolei Gonçalo Amorim przedstawił perspektywę przedsiębiorców i organizacji współpracujących bezpośrednio z gospodarstwami. Wskazał, że upowszechnianie innowacji wymaga nie tylko udowodnienia ich skuteczności, ale również przedstawienia rolnikom konkretnych korzyści ekonomicznych. Zwrócił też uwagę na potrzebę finansowania ryzyka związanego z eksperymentami oraz pozyskiwania kapitału długoterminowego, lepiej odpowiadającego specyfice sektora rolnego niż tradycyjne modele inwestycji w technologie.

Fot. BXL Frame / Kinga Majewska

W dyskusji wyraźnie wybrzmiał wspólny postulat: Living Labs nie mogą kończyć działalności wraz z ostatnim dniem projektu finansowanego ze środków unijnych. Ich dalszy rozwój wymaga zaangażowania instytucji badawczych, organizacji rolniczych, władz regionalnych i przedsiębiorstw, a także lepszego powiązania z krajowymi i regionalnymi systemami innowacji.

Living Labs w praktyce: doświadczenia europejskich projektów

Uzupełnieniem debaty były prezentacje trzech projektów pokazujących, jak współpraca nauki z rolnikami przekłada się na konkretne działania w gospodarstwach.

Shamina Imran Pathan z Uniwersytetu Florenckiego przedstawiła wyniki projektu LEGUMINOSE, w którym analizuje się korzyści płynące z uprawy współrzędnej zbóż i roślin strączkowych. Badania prowadzone z udziałem 189 gospodarstw pokazały, że odpowiednio dobrane kombinacje upraw mogą poprawiać produktywność, stabilność plonowania i jakość zbiorów. Szczególnie korzystne rezultaty odnotowano w warunkach ciepłego i suchego klimatu oraz przy ograniczonych nakładach produkcyjnych. Wyniki potwierdzają jednak również, że skuteczność takich rozwiązań zależy od lokalnych warunków glebowych, klimatycznych i sposobu zarządzania gospodarstwem.

Prof. Józef Chojnicki ze Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie zaprezentował projekt LivingSoiLL, skupiając się na działalności Living Lab w regionie grójeckim. W ramach inicjatywy prowadzone są eksperymenty w gospodarstwach sadowniczych, których celem jest wypracowanie praktyk poprawiających stan gleb w uprawach wieloletnich. Przykład Grójca pokazał, jak europejskie inicjatywy badawcze mogą odpowiadać na potrzeby konkretnego regionu i jego lokalnej specjalizacji rolniczej.

Z kolei Luís Martins z Food4Sustainability przedstawił projekt LILAS4SOILS, w którym pięć Living Labs działających w sześciu krajach testuje praktyki rolnictwa węglowego w różnych systemach produkcji. Projekt zakłada prowadzenie doświadczeń na 100 obiektach demonstracyjnych i ocenę 20 praktyk, łącząc badania nad zdrowiem gleby z bezpośrednim udziałem rolników.

Fot. BXL Frame / Kinga Majewska

Przedstawione przykłady pokazały różnorodność europejskich Living Labs, ale też wspólną cechę tych inicjatyw: ich powodzenie zależy od połączenia wiedzy naukowej z doświadczeniem osób pracujących na co dzień w gospodarstwach.

Sztuczna inteligencja w rolnictwie: technologia musi odpowiadać na rzeczywiste potrzeby

Druga część konferencji poświęcona była roli sztucznej inteligencji, danych i narzędzi cyfrowych w zarządzaniu agroekosystemami, ze szczególnym uwzględnieniem zdrowia gleb i dywersyfikacji upraw.

Francesco Iadecola z Dyrekcji Generalnej ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich Komisji Europejskiej (DG AGRI) omówił unijne inicjatywy badawcze i innowacyjne wspierające cyfryzację rolnictwa. Podkreślił przy tym, że pomimo rosnącej dostępności technologii ich wykorzystanie w gospodarstwach nadal napotyka poważne bariery. Należą do nich przede wszystkim koszty inwestycji, ograniczony dostęp do wiedzy, niewystarczające wsparcie oraz obawy dotyczące własności i bezpieczeństwa danych.

Bruno Steinkraus, założyciel i dyrektor generalny firmy Soilytix GmbH, przedstawił możliwości wykorzystania danych satelitarnych, analiz laboratoryjnych i sztucznej inteligencji do monitorowania stanu gleb oraz wspierania decyzji dotyczących ich użytkowania. Zaproponowane przez niego podejście łączy obserwacje prowadzone na dużą skalę, pozwalające identyfikować obszary szczególnie narażone na degradację, ze szczegółowymi badaniami właściwości fizycznych, chemicznych i biologicznych gleby.

W swoim wystąpieniu szczególną uwagę poświęcił mikrobiomowi glebowemu. Podczas gdy zmiany zawartości węgla organicznego czy niektórych właściwości fizycznych gleby mogą być widoczne dopiero po wielu latach, aktywność mikroorganizmów pozwala wcześniej zaobserwować reakcję gleby na stosowane praktyki rolnicze. Steinkraus pokazał również, w jaki sposób sztuczna inteligencja może wykorzystywać porównywalne dane z różnych gospodarstw do opracowywania zaleceń dotyczących m.in. płodozmianu, nawożenia i sposobów uprawy. Podkreślił przy tym znaczenie Living Labs jako miejsc prowadzenia systematycznych pomiarów w rzeczywistych warunkach. Gromadzone w ten sposób dane mogą pomóc w tworzeniu coraz dokładniejszych modeli i dostosowywaniu rekomendacji do lokalnych warunków.

Praktyczny wymiar nowych technologii zaprezentował także Jacek Podlewski, prezes CGFP, przedstawiając system wspomagania decyzji oparty na sztucznej inteligencji i jego zastosowanie w działalności przedsiębiorstwa.

Fot. BXL Frame / Kinga Majewska

Podczas panelu moderowanego przez Shaminę Imran Pathan przedstawiciele nauki, instytucji europejskich i praktyki rolniczej zastanawiali się, czy rozwój zaawansowanych technologii rzeczywiście idzie w parze z zasadami agroekologii.

W dyskusji uczestniczyli Francesco Iadecola, Guillaume Provoost z belgijskiego Inagro oraz Jacopo Goracci z włoskiego gospodarstwa Tenuta di Paganico.

Paneliści zgodzili się, że cyfryzacja i agroekologia mogą się wzajemnie uzupełniać, ale nie dzieje się to automatycznie. Systemy cyfrowe projektowane z myślą o dużych, jednorodnych uprawach nie zawsze sprawdzają się w mniejszych gospodarstwach, w których stosuje się bardziej zróżnicowane systemy produkcji, agroleśnictwo czy wypas zwierząt.

Szczególnie interesująca była perspektywa rolników. Jacopo Goracci zwrócił uwagę, że technologia powinna uwzględniać złożoność gospodarstwa, a nie wymuszać uproszczenie jego funkcjonowania. Narzędzia cyfrowe mogą pomagać w planowaniu wypasu, monitorowaniu kondycji gleby czy zarządzaniu zasobami, ale ich użyteczność należy oceniać z punktu widzenia codziennej pracy, kosztów oraz rzeczywistych potrzeb użytkowników.

Ważnym tematem była również kwestia zaufania do sztucznej inteligencji. Rolnicy muszą wiedzieć, jak działają wykorzystywane przez nich systemy, kto ma dostęp do gromadzonych danych i na jakiej podstawie generowane są rekomendacje. Jak podkreślano, technologia powinna wspierać podejmowanie decyzji, a nie zastępować wiedzę i doświadczenie rolnika.

Fot. BXL Frame / Kinga Majewska

Nie istnieje jedno uniwersalne narzędzie AI, które sprawdzi się w każdym gospodarstwie. Różnice w typach gleb, warunkach klimatycznych, strukturze upraw i możliwościach finansowych sprawiają, że rozwiązania muszą być dostosowane do lokalnego kontekstu. Co więcej, ich skuteczność należy oceniać nie tylko przez pryzmat wzrostu wydajności, ale również wpływu na bioróżnorodność, zużycie zasobów i długoterminową kondycję agroekosystemu.

Co dalej z europejskimi innowacjami w rolnictwie?

Konferencja pokazała, że Europa dysponuje coraz większym zapleczem naukowym, siecią Living Labs oraz narzędziami cyfrowymi wspierającymi bardziej zrównoważone rolnictwo. Wyzwaniem pozostaje jednak zapewnienie, aby rozwiązania wypracowane w projektach badawczych były wykorzystywane na większą skalę i przynosiły trwałe korzyści rolnikom.

Dyskusje wskazały również na potrzebę lepszego powiązania badań naukowych z polityką rolną, finansowaniem innowacji i lokalnymi systemami doradztwa. W perspektywie kolejnego programu ramowego UE szczególnego znaczenia nabierają modele współpracy, które pozwolą zachować rezultaty obecnych inwestycji i rozwijać je po zakończeniu projektów.

Zarówno w przypadku Living Labs, jak i sztucznej inteligencji, najważniejszy wniosek z brukselskiego spotkania był podobny: o wartości innowacji nie decyduje samo jej opracowanie, lecz to, czy sprawdza się w rzeczywistych warunkach i czy rolnicy chcą oraz mogą z niej korzystać.

Konferencję zakończyła sesja networkingowa, która umożliwiła uczestnikom kontynuowanie rozmów i nawiązanie kontaktów pomiędzy przedstawicielami nauki, administracji publicznej, sektora rolnego i przedsiębiorstw.

Dziękujemy wszystkim prelegentom, panelistom i uczestnikom za udział oraz inspirujące dyskusje!

Fot. BXL Frame / Kinga Majewska

Tutaj można znaleźć PREZENTACJE

EMERGE-EU Biodiversity: zapraszamy naukowców na wizytę studyjną w Brukseli!

Jak rozwijać międzynarodową współpracę badawczą w obszarze bioróżnorodności i skuteczniej uczestniczyć w europejskich projektach naukowych? W dniach 18–20 stycznia 2027 r. w Brukseli odbędzie się kolejna wizyta studyjna EMERGE-EU, organizowana przez Biuro Promocji Nauki PolSCA PAN w Brukseli. Zapraszamy do udziału naukowczynie i naukowców zainteresowanych rozwijaniem współpracy międzynarodowej. Rekrutacja trwa do 16 listopada 2026 r.

EMERGE-EU Biodiversity to trzydniowy program spotkań eksperckich, wizyt instytucjonalnych i networkingu, który zgromadzi badaczy z Belgii, Bułgarii, Czech, Niemiec, Polski, Słowacji i Wielkiej Brytanii. Uczestnicy poznają europejskie inicjatywy i możliwości finansowania badań nad bioróżnorodnością, nawiążą kontakty z przedstawicielami instytucji europejskich oraz zagranicznymi zespołami badawczymi.

To już trzecia odsłona inicjatywy EMERGE-EU, która stanowi kontynuację wizyt studyjnych poświęconych zaawansowanym materiałom oraz zastosowaniom sztucznej inteligencji w ochronie zdrowia, zorganizowanych w 2026 roku.

Bioróżnorodność w europejskiej agendzie badawczej

Ochrona i odbudowa bioróżnorodności należą do ważnych obszarów europejskiej polityki środowiskowej i badawczej.
W programie Horyzont Europa zagadnienia te obejmują m.in. funkcjonowanie ekosystemów, przeciwdziałanie utracie różnorodności biologicznej, odbudowę zasobów przyrodniczych oraz rozwój rozwiązań wspierających zrównoważone gospodarowanie środowiskiem.

Wizyta EMERGE-EU Biodiversity pozwoli uczestnikom lepiej poznać europejski ekosystem badań i innowacji w tym obszarze, zidentyfikować możliwości finansowania oraz przygotować się do udziału w międzynarodowych konsorcjach badawczych.

Trzy dni spotkań, wiedzy i współpracy

Program wizyty, zaplanowanej na 18–20 stycznia 2027 r., obejmuje spotkania z przedstawicielami Komisji Europejskiej, europejskich agencji i organizacji wspierających badania naukowe oraz instytucji zajmujących się bioróżnorodnością.

Pierwszy dzień poświęcony będzie europejskiemu krajobrazowi badań i innowacji oraz politykom Unii Europejskiej w zakresie bioróżnorodności.

Drugiego dnia uczestnicy poznają możliwości oferowane przez European Research Council (ERC), European Innovation Council (EIC Pathfinder), Marie Skłodowska-Curie Actions (MSCA) oraz COST. Omówione zostaną również perspektywy finansowania badań w ramach programu Horyzont Europa w 2027 roku. Ważnym elementem programu będzie międzynarodowa sesja matchmakingowa, umożliwiająca prezentację własnych zainteresowań badawczych i poszukiwanie partnerów do przyszłych projektów.

Trzeci dzień obejmie wizytę w jednej z belgijskich instytucji naukowo-badawczych specjalizujących się w badaniach nad bioróżnorodnością, ekosystemami i zrównoważonym rozwojem.

Udział w wydarzeniu poprzedzi spotkanie przygotowawcze online, poświęcone m.in. przygotowaniu do rozmów z potencjalnymi partnerami.

Kogo zapraszamy?

Do udziału zapraszamy naukowczynie i naukowców na etapie R2/wczesnym R3, posiadających stopień doktora, doktora habilitowanego lub równoważne kwalifikacje i doświadczenie badawcze, którzy rozwijają lub umacniają swoją samodzielność naukową.

Poszukujemy przede wszystkim osób prowadzących badania w obszarze bioróżnorodności, ekologii, ochrony przyrody, funkcjonowania i odbudowy ekosystemów oraz pokrewnych dziedzin nauk o środowisku.

Wizyta skierowana jest szczególnie do badaczy, którzy chcą poszerzyć swoją europejską sieć kontaktów, poznać możliwości pozyskiwania finansowania i rozwijać własne koncepcje międzynarodowych projektów badawczych.

Zachęcamy instytuty i jednostki naukowe do przeprowadzenia wewnętrznej selekcji i rekomendowania kandydatów, których profil badawczy najlepiej odpowiada tematyce wizyty i którzy będą mogli wykorzystać zdobyte kontakty oraz doświadczenia w dalszej działalności naukowej.

Rekrutacja trwa do 16 listopada!

Liczba miejsc jest ograniczona. W ramach polskiej grupy przewidziano maksymalnie 4 miejsca. Organizatorzy nie pokrywają kosztów podróży i pobytu uczestników.

Najważniejsze informacje:

• Termin wizyty: 18–20 stycznia 2027 r.
• Miejsce: Bruksela oraz jedna z belgijskich instytucji badawczych
• Termin zgłoszeń: 16 listopada 2026 r.
• Liczba miejsc dla uczestników z Polski: maksymalnie 4
• Koszty: podróż i pobyt we własnym zakresie

Zainteresowane osoby zachęcamy do wypełnienia: formularza rejestracyjnego.

Dołącz do EMERGE-EU Biodiversity i wykorzystaj wizytę w Brukseli do nawiązania nowych kontaktów oraz rozwijania międzynarodowej współpracy badawczej!

Więcej informacji na stronie wydarzenia: Emerge-EU: Biodiversity

Podsumowanie: PolSCA Masterclass w Sopocie. Od planowania do realizacji projektów badawczych z wykorzystaniem metodyki PM²

Wrzesień i październik 2026 roku upłynęły pod znakiem kolejnych dwóch edycji PolSCA Masterclass. Tym razem uczestnicy spotkali się w Instytucie Oceanologii PAN w Sopocie, gdzie 21–22 września oraz 5–6 października odbyły się warsztaty pogłębione z zarządzania projektami badawczymi z wykorzystaniem metodyki PM². Warsztaty stanowiły część cyklu PolSCA Masterclass, skierowanego do pracowników instytutów i jednostek Polskiej Akademii Nauk. Podobnie jak podczas wcześniejszych edycji, nacisk położono na praktyczne zastosowanie metodyki PM², opracowanej przez Komisję Europejską, z uwzględnieniem specyfiki projektów badawczych finansowanych w ramach programu Horyzont Europa.

W obu edycjach uczestniczyły łącznie 44 osoby reprezentujące 21 instytucji. Była to kontynuacja czerwcowych szkoleń w Krakowie, podczas których uczestnicy poznawali zasady inicjowania i planowania projektów. W Sopocie przyszedł czas na kolejne etapy ich cyklu życia: realizację, monitorowanie, kontrolę zmian i zamknięcie. Nie zabrakło również tematu, który coraz częściej pojawia się w codziennej pracy osób zarządzających projektami badawczymi, czyli wykorzystania sztucznej inteligencji.

Od dobrego planu do sprawnej realizacji

O ile krakowskie warsztaty koncentrowały się na tym, jak dobrze zaprojektować przedsięwzięcie badawcze, o tyle sopockie spotkania dotyczyły przede wszystkim wyzwań pojawiających się już w trakcie jego realizacji. Jak monitorować postępy prac i przygotowywać raporty? Co zrobić, gdy partner konsorcjum nie wywiązuje się z ustaleń? Jak reagować na opóźnienia, nieprzewidziane problemy czy konieczność zmiany harmonogramu?

Pierwszy dzień poświęcono logice raportowania w projektach Horyzontu Europa, w tym rozróżnianiu produktów projektu (Deliverables), kamieni milowych (Milestones) oraz wskaźników rezultatów i wpływu. Uczestnicy pracowali również nad zarządzaniem ryzykiem, jego identyfikacją, oceną i planowaniem odpowiednich działań zaradczych. Osobne miejsce w programie zajęło wykorzystanie sztucznej inteligencji w raportowaniu projektowym. Podczas ćwiczeń uczestnicy poznawali sposoby wykorzystania narzędzi AI do porządkowania informacji od partnerów konsorcjum, przygotowywania podsumowań i weryfikowania kompletności dokumentacji. Pracowali także nad tworzeniem własnych instrukcji, czyli promptów, wspierających codzienne zadania związane z zarządzaniem projektami.

Drugi dzień przyniósł bardziej wymagające scenariusze. Program obejmował zarządzanie incydentami i zmianami, komunikację w trudnych sytuacjach konsorcjalnych oraz podział odpowiedzialności między kierownikiem naukowym, menedżerem projektu i administratorem grantu. Dyskutowano także o tym, jak wykorzystać AI do usprawnienia pracy administracyjnej, zachowując kontrolę człowieka nad podejmowanymi decyzjami.

Metodyka PM² sprawdzona w praktyce

Ważną częścią warsztatów była praca na studiach przypadków odzwierciedlających problemy znane z realizacji międzynarodowych projektów badawczych. Uczestnicy mierzyli się między innymi z opóźnieniami w dostarczaniu rezultatów, konfliktami dotyczącymi własności intelektualnej, trudnościami we współpracy konsorcjalnej oraz koniecznością wprowadzania zmian w projekcie. Ćwiczenia pozwalały prześledzić, jak konkretne narzędzia PM², takie jak rejestr ryzyk (Risk Log), rejestr problemów (Issue Log), formularz wniosku o zmianę (Change Request) czy matryca odpowiedzialności RACI, pomagają uporządkować działania zespołu i podejmować decyzje w sytuacjach kryzysowych.

Istotnym elementem spotkań była również wymiana doświadczeń między uczestnikami reprezentującymi różne dyscypliny naukowe i modele organizacji pracy projektowej. Dzięki temu dyskusje nie ograniczały się do samych procedur, lecz dotyczyły także ich zastosowania w codziennym funkcjonowaniu instytutów badawczych.

Warsztaty poprowadziła dr Agnieszka Grzegorczyk, trenerka i ekspertka w zakresie zarządzania projektami w sektorze badań i rozwoju oraz administracji publicznej, posiadająca doświadczenie we współpracy z instytucjami krajowymi i międzynarodowymi, w tym Komisją Europejską.

Łącznie w obu edycjach uczestniczyły 44 osoby reprezentujące 21 instytutów i jednostek PAN:

Biuro Doskonałości Naukowej PAN · Biuro Współpracy Międzynarodowej PAN · Instytut Biologii Doświadczalnej im. Nenckiego PAN · Instytut Chemii Fizycznej PAN · Instytut Chemii Organicznej PAN · Instytut Ekonomii PAN · Instytut Farmakologii im. Jerzego Maja PAN · Instytut Filozofii i Socjologii PAN · Instytut Fizyki PAN · Instytut Fizyki Jądrowej im. H. Niewodniczańskiego PAN · Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN · Instytut Maszyn Przepływowych PAN · Instytut Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej im. Mossakowskiego PAN · Instytut Oceanologii PAN · Instytut Ochrony Przyrody PAN · Instytut Podstaw Informatyki PAN · Instytut Podstawowych Problemów Techniki PAN · Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN · Instytut Slawistyki PAN · Instytut Sztuki PAN · Międzynarodowy Instytut Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie.

Sopockie edycje zamknęły tegoroczny cykl warsztatów PolSCA Masterclass poświęconych zarządzaniu projektami badawczymi z wykorzystaniem metodyki PM². Od podstaw planowania, przez organizację pracy zespołu, aż po raportowanie, reagowanie na ryzyka i rozwiązywanie problemów, uczestnicy mieli okazję przyjrzeć się całemu cyklowi życia projektu z perspektywy jego codziennej realizacji. Warsztaty zorganizowane zostały przez Biuro Promocji Nauki PolSCA PAN we współpracy z Instytutem Oceanologii PAN.

Od pierwszej rozmowy do wspólnego projektu. Dlaczego warto uczestniczyć w europejskich wydarzeniach brokerskich?

Jak znaleźć odpowiednich partnerów do międzynarodowego projektu badawczego? Od czego zacząć budowanie konsorcjum i jak zainteresować zagraniczne instytucje własnymi kompetencjami? Odpowiedzi na te pytania często pojawiają się nie podczas przeglądania dokumentacji konkursowej, lecz w bezpośrednich rozmowach z potencjalnymi partnerami. Właśnie temu służą wydarzenia brokerskie i matchmakingowe, które towarzyszą konkursom programu Horyzont Europa.

O tym, jak wiele mogą przynieść takie spotkania, przekonali się przedstawiciele trzech instytutów Polskiej Akademii Nauk, którzy w ostatnich miesiącach uczestniczyli w międzynarodowych wydarzeniach w Paryżu i Brukseli. Choć reprezentowali różne dziedziny nauki i przyjechali z odmiennymi oczekiwaniami, ich doświadczenia pokazują, że warto wyjść poza własne środowisko badawcze, zaprezentować swoje kompetencje i poznać osoby, z którymi w przyszłości można tworzyć wspólne projekty.

Dobry projekt potrzebuje odpowiednich partnerów

Nawet najlepszy projekt badawczy nie wystarczy, jeśli nie uda się zbudować zespołu, który będzie w stanie go zrealizować. W projektach programu Horyzont Europa znalezienie partnerów o uzupełniających się kompetencjach bywa równie wymagające jak samo przygotowanie wniosku.

Wydarzenia brokerskie dają możliwość skrócenia tego procesu. W jednym miejscu spotykają się naukowcy, przedstawiciele przedsiębiorstw, instytucji publicznych i innych organizacji zainteresowanych udziałem w międzynarodowych projektach. Część z nich szuka partnerów do konkretnych konsorcjów, inni przyjeżdżają z pomysłem, który dopiero chcą rozwijać.

Największą wartością są bezpośrednie rozmowy. Kilkanaście minut spotkania może wystarczyć, by przekonać się, czy zainteresowania badawcze się pokrywają, jakich kompetencji brakuje w przygotowywanym konsorcjum i czy istnieją podstawy do dalszej współpracy. Nie wszystkie kontakty przyniosą natychmiastowe rezultaty, ale nawet krótka rozmowa może otworzyć drogę do udziału w przyszłym projekcie.

Co ważne, nie zawsze trzeba szukać partnerów wyłącznie w obrębie własnej dyscypliny. Czasem to właśnie rozmowa z przedstawicielem zupełnie innego środowiska pozwala dostrzec zastosowania prowadzonych badań, których wcześniej nie braliśmy pod uwagę.

Nie trzeba mieć gotowego projektu, żeby zacząć rozmawiać

Jedną z częstszych wątpliwości przed udziałem w matchmakingu jest pytanie, czy nasz pomysł jest już wystarczająco rozwinięty i czy mamy coś konkretnego do zaoferowania potencjalnym partnerom.

Tymczasem takie spotkania są wartościowe również na znacznie wcześniejszym etapie. Pozwalają sprawdzić, czy proponowane rozwiązanie odpowiada na rzeczywiste potrzeby przyszłych użytkowników, jakie kompetencje byłyby potrzebne do jego rozwinięcia i czy temat wzbudza zainteresowanie innych organizacji.

Dobrym przykładem są doświadczenia Ewy Zduńczyk z Instytutu Immunologii i Terapii Doświadczalnej im. Ludwika Hirszfelda PAN oraz Denisa Cericia z Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN. Oboje uczestniczyli w wydarzeniu „The New Era of European Borders and Defence Innovation”, które odbyło się 23–24 września 2026 r. w Brukseli.

Spotkanie było poświęcone możliwościom współpracy badawczej i projektowej w obszarze bezpieczeństwa granic oraz innowacji obronnych, w tym w ramach programu Horyzont Europa i Europejskiego Funduszu Obronnego. Program łączył wystąpienia ekspertów, prezentacje uczestniczących instytucji oraz indywidualne spotkania z potencjalnymi partnerami.

Dla Ewy Zduńczyk jednym z głównych celów udziału było zaprezentowanie Instytutu jako potencjalnego partnera projektów nie tylko biomedycznych, lecz także dotyczących bezpieczeństwa. Instytut posiada bowiem kompetencje i opracowane rozwiązania w zakresie wykrywania oraz identyfikacji zagrożeń biologicznych, które mogą znaleźć zastosowanie między innymi w ochronie granic Unii Europejskiej.

Spotkanie umożliwiło przedstawienie pomysłu potencjalnym partnerom i skonfrontowanie go z potrzebami organizacji reprezentujących różne sektory. Szczególnie wartościowa okazała się możliwość bezpośrednich rozmów z firmami, organizacjami badawczymi i przedstawicielami podmiotów wspierających rozwój współpracy.

Ewa Zduńczyk
Instytut Immunologii i Terapii Doświadczalnej im. Ludwika Hirszfelda PAN

„W wydarzeniach matchmakingowych uczestniczą z założenia osoby, które chcą nawiązać kontakty, tak więc szukanie partnerów jest łatwiejsze i naturalniejsze”.

To doświadczenie pokazuje również, że rozmowy brokerskie mogą pomóc odkryć nowe zastosowania badań prowadzonych od lat. Kompetencje rozwijane z myślą o jednej dziedzinie często okazują się przydatne w zupełnie innym obszarze.

Warto szukać partnerów także poza własną dziedziną

W programie Horyzont Europa duże znaczenie mają projekty interdyscyplinarne. Opracowanie nowej technologii to często tylko część zadania. Potrzebne są również analizy społeczne i ekonomiczne, znajomość regulacji, badania zachowań użytkowników czy ocena wpływu proponowanych rozwiązań.

Dlatego poszukując możliwości współpracy, nie warto ograniczać się wyłącznie do konkursów najbardziej oczywistych dla profilu własnej instytucji.

Na ten aspekt zwraca uwagę dr Vitaliy Krupin z Instytutu Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN, który 1-2 czerwca 2026 r. uczestniczył w wydarzeniu „Net4Society Matchmaking Event for 2026 Cluster 2 calls” w Paryżu.

Spotkanie, zorganizowane przez międzynarodową sieć Krajowych Punktów Kontaktowych Net4Society, było skierowane do naukowców i przedstawicieli organizacji zainteresowanych konkursami Klastra 2 „Kultura, kreatywność i społeczeństwo integracyjne” programu Horyzont Europa. Wzięło w nim udział ponad 350 uczestników z ponad 40 krajów.

Dr Krupin wystąpił jako zaproszony prelegent podczas sesji poświęconej skutecznemu przygotowywaniu wniosków projektowych. Dzielił się doświadczeniami IRWiR PAN z udziału w międzynarodowych konsorcjach, zwracając szczególną uwagę na rolę nauk społecznych i humanistycznych (SSH) w projektach europejskich.

Jednym z głównych przesłań jego wystąpienia była zachęta do szerszego spojrzenia na możliwości udziału badaczy reprezentujących SSH w programie Horyzont Europa. Ich kompetencje są potrzebne nie tylko w Klastrze 2, ale również w projektach dotyczących między innymi klimatu, energii, rolnictwa, przemysłu i technologii.

Doświadczenia IRWiR PAN dobrze pokazują również, jak stopniowo można budować swoją pozycję w międzynarodowych konsorcjach. Instytut rozpoczął udział w projektach ramowych w 2017 r. od stosunkowo niewielkiej roli w jednym z konsorcjów. Z czasem zdobywał doświadczenie i zaufanie partnerów, co pozwoliło mu podejmować coraz większą odpowiedzialność za realizowane zadania i pakiety prac.

dr Vitaliy Krupin
Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN

„Niewielka rola w projekcie nie oznacza niewielkiej szansy. To inwestycja w kontakty, wiarygodność i doświadczenie, które otwierają drogę do kolejnych przedsięwzięć”.

Od kontaktu do konkretnego pomysłu na projekt

Wydarzenia brokerskie mogą przynosić bardzo konkretne rezultaty, choć nie zawsze są one widoczne od razu.

Podczas spotkania w Paryżu dr Vitaliy Krupin odbył zarówno wcześniej zaplanowane rozmowy bilateralne, jak i dodatkowe spotkania z przedstawicielami zagranicznych instytucji. Wśród nawiązanych kontaktów znalazły się organizacje z Belgii, Francji, Szwajcarii, Wielkiej Brytanii, Turcji, Grecji i Cypru.

Dwie rozmowy doprowadziły do nakreślenia wstępnych koncepcji wspólnych projektów. Pierwsza, z przedstawicielką Edinburgh Napier University, dotyczyła zatrudnienia osób młodych, w tym na obszarach wiejskich. Druga, z przedstawicielem tureckiej administracji regionalnej, koncentrowała się na systemowych rozwiązaniach w zakresie opieki nad osobami starszymi. W obu przypadkach kompetencje IRWiR PAN dotyczące rozwoju obszarów wiejskich mogłyby stanowić istotny element przyszłego projektu.

Co więcej, już w ciągu dwóch tygodni po wydarzeniu do przedstawiciela Instytutu zgłosiło się ponad pięciu uczestników zainteresowanych dalszą współpracą.

Nie oznacza to jeszcze powstania nowych konsorcjów czy otrzymania finansowania. Pokazuje jednak, że dobrze wykorzystane spotkanie może szybko przełożyć się na kolejne rozmowy, wymianę pomysłów i pracę nad wspólnymi koncepcjami projektowymi.

Jak przygotować się do matchmakingu, żeby dobrze wykorzystać czas?

Samo pojawienie się na wydarzeniu nie gwarantuje nawiązania wartościowych kontaktów. Wiele zależy od przygotowania.

Przede wszystkim warto wcześniej przejrzeć listę zgłoszonych organizacji, zapoznać się z ich profilami i wybrać te, z którymi istnieje największa szansa znalezienia wspólnych zainteresowań. Dobrze też umówić spotkania 1-to-1 z wyprzedzeniem, zamiast pozostawiać wszystko przypadkowym rozmowom podczas przerw.

Równie ważna jest umiejętność krótkiego przedstawienia własnej instytucji. Potencjalni partnerzy powinni szybko dowiedzieć się nie tylko, czym zajmuje się dany zespół, ale przede wszystkim, co może wnieść do wspólnego projektu.

Pomocne mogą być materiały informacyjne, zwięzła prezentacja kompetencji, przykłady dotychczasowych osiągnięć i jasno określone zainteresowania projektowe.

dr Denis Cerić
Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN

Swoimi doświadczeniami z udziału w brukselskim wydarzeniu „The New Era of European Borders and Defence Innovation” podzielił się również Denis Cerić z Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN.

Dla niego udział w spotkaniu nie był od początku oczywistym wyborem. Tematyka bezpieczeństwa granic mogła wydawać się odległa od tradycyjnych obszarów badań geograficznych. Tymczasem właśnie geografia pozwala analizować przestrzenne, społeczne i gospodarcze uwarunkowania funkcjonowania granic oraz wpływ nowych rozwiązań na obszary przygraniczne.

Podczas wystąpienia „From Border Lines to Border Systems” przedstawił kompetencje Instytutu w zakresie badań nad granicami lądowymi i morskimi, współpracy transgranicznej, mobilności oraz analiz przestrzennych i terytorialnych.

Odbył również trzy zaplanowane spotkania bilateralne z przedstawicielami Empedus, Luna Robotics i Oost NL. Dodatkowe kontakty nawiązał podczas rozmów nieformalnych. Przygotowana wcześniej ulotka prezentująca kompetencje Instytutu ułatwiała przedstawienie potencjalnym partnerom możliwego wkładu w przyszłe konsorcja.

Warto przy tym pamiętać, że rozmowa nie kończy się wraz z wydarzeniem. Równie istotny jest późniejszy kontakt z poznanymi osobami, przesłanie materiałów, doprecyzowanie wspólnych zainteresowań czy umówienie kolejnego spotkania online.

Jak podkreśla Ewa Zduńczyk, pełną wartość udziału będzie można ocenić dopiero w dłuższej perspektywie. Obecnie najważniejsze jest kontynuowanie rozmów z potencjalnymi partnerami.

Korzyści, których nie widać od razu

Nie każde wydarzenie brokerskie kończy się zaproszeniem do konsorcjum. Nie każda dobrze zapowiadająca się rozmowa prowadzi do wspólnego wniosku. Nie oznacza to jednak, że udział w spotkaniu był nieudany.

Korzyścią może być lepsze rozpoznanie europejskiego środowiska badawczego, poznanie kierunków rozwoju danej dziedziny, uzyskanie informacji o planowanych konkursach lub skonfrontowanie własnego pomysłu z doświadczeniami innych organizacji.

Ważna jest także możliwość budowania rozpoznawalności instytucji. Naukowcy, którzy aktywnie uczestniczą w międzynarodowych spotkaniach, stopniowo stają się bardziej widoczni dla zagranicznych partnerów i koordynatorów projektów.

W swoim wystąpieniu w Paryżu dr Vitaliy Krupin zwracał szczególną uwagę na znaczenie zaufania. Z doświadczeń IRWiR PAN wynika, że kolejne zaproszenia do konsorcjów często są efektem wcześniejszej, dobrze zrealizowanej współpracy. Partner, który terminowo wykonuje zadania, wnosi do projektu konkretne kompetencje i aktywnie uczestniczy w jego przygotowaniu, zwiększa swoje szanse na udział w następnych przedsięwzięciach.

Warto więc traktować networking nie jako jednorazową próbę znalezienia projektu, ale jako element dłuższego procesu budowania relacji naukowych i zawodowych.

PolSCA wspiera naukowców w nawiązywaniu europejskiej współpracy

Wspieranie udziału polskiego środowiska naukowego w międzynarodowych wydarzeniach brokerskich jest jednym z obszarów działalności Biura PolSCA PAN w Brukseli.

W przypadku wydarzenia poświęconego bezpieczeństwu granic i innowacjom obronnym przedstawiciele instytutów PAN mogli skorzystać ze wsparcia organizacyjnego Biura Współpracy z Zagranicą PAN oraz PolSCA. Przed wyjazdem odbyły się również konsultacje dotyczące prezentacji instytucji i przygotowania do spotkań networkingowych.

Udział dr. Vitaliya Krupina w wydarzeniu Net4Society w Paryżu został zorganizowany przy wsparciu PolSCA, z pomocą Stacji Naukowej PAN w Paryżu i we współpracy z Narodowym Centrum Badań i Rozwoju.

Istotnym ułatwieniem są także dostępne mechanizmy dofinansowania wyjazdów na wydarzenia brokerskie. Przykładem jest instrument Travel Grants projektu NCP_WIDERA.NET, umożliwiający ubieganie się o wsparcie kosztów podróży i zakwaterowania na kwalifikujące się spotkania.

Dzięki takim działaniom naukowcy mogą nie tylko poznawać europejskie możliwości finansowania badań, ale przede wszystkim nawiązywać relacje potrzebne do aktywnego uczestnictwa w międzynarodowych projektach.

Pierwszy krok może być prostszy, niż się wydaje

Do udziału w europejskim matchmakingu nie trzeba przystępować z kompletnym wnioskiem projektowym ani rozbudowaną siecią zagranicznych kontaktów. Wystarczy dobrze znać własne kompetencje, wiedzieć, w jakich obszarach chcemy rozwijać współpracę, i być gotowym do rozmów.

Doświadczenia przedstawicieli instytutów PAN pokazują, że takie wydarzenia mogą przynieść zarówno nowe pomysły projektowe i konkretne kontakty, jak i szersze spojrzenie na możliwości zastosowania prowadzonych badań.

A czasem najważniejszym rezultatem okazuje się po prostu poznanie osoby, która kilka miesięcy później zaprosi nas do wspólnego przygotowania projektu.

Warto więc śledzić nadchodzące wydarzenia brokerskie i matchmakingowe, także te wykraczające poza najbardziej oczywiste obszary działalności własnego instytutu. Kolejny partner do europejskiego konsorcjum może być bliżej, niż się wydaje.

HORIZON-NATURE-2027: nowe konkursy na rzecz bioróżnorodności i wydarzenia dla potencjalnych wnioskodawców

Badania nad bioróżnorodnością, odbudowa ekosystemów i rozwój gospodarki sprzyjającej przyrodzie to obszary nowych konkursów HORIZON-NATURE-2027. Zespoły zainteresowane przygotowaniem projektów zachęcamy do zapoznania się z tematami konkursowymi oraz udziału w dwóch wydarzeniach online: dniu informacyjnym Komisji Europejskiej 16 października i spotkaniu brokerskim CARE4BIO 19 października 2026 r.

W ramach ogłoszonej 29 września aktualizacji programu pracy Horyzontu Europa na lata 2026–2027 wprowadzono nowe konkursy przekrojowe, w tym konkursy inicjatywy „Transformative Change Towards a Nature-Positive Economy and Society”.

Inicjatywa została ujęta w części programu pracy Horizontal Activities – działania horyzontalne. Łączy zagadnienia bioróżnorodności z badaniami dotyczącymi zdrowia, klimatu, przemysłu i przemian społecznych. Choć jej tematyka jest szczególnie istotna dla środowiska Klastra 6, ma charakter przekrojowy i stwarza możliwości współpracy zespołom reprezentującym różne dyscypliny i sektory.

Od konsultacji do budowania konsorcjów

Na początku roku Biuro PolSCA wraz z przedstawicielami środowiska naukowego uczestniczyło w konsultacjach kolejnych wersji tej inicjatywy. Dziękujemy wszystkim osobom, które zaangażowały się w analizę materiałów i przekazały uwagi oraz wkłady eksperckie.

Publikacja tematów konkursowych otwiera kolejny etap — rozwijanie pomysłów projektowych i budowanie międzynarodowych konsorcjów. Zachęcamy do aktywnego poszukiwania partnerów zarówno zespoły zainteresowane dołączeniem do projektu, jak i te, które rozważają jego koordynację.

Tematy konkursowe i terminy składania wniosków

Powiązany temat w konkursie BRIDGING

Temat dotyczący modyfikacji promieniowania słonecznego (Solar Radiation Modification, SRM), obecny we wcześniejszych materiałach konsultacyjnych inicjatywy NATURE, został ostatecznie ujęty w konkursie Bridging Actions 2027.

16 października 2026 r. | Dzień informacyjny Komisji Europejskiej | online

Komisja Europejska organizuje „Horizon Europe Info Day: Horizontal Activities – Nature and Bridging calls”, poświęcony nowym konkursom NATURE i BRIDGING.

Wydarzenie pozwoli poznać kontekst polityczny, cele konkursów i zakres poszczególnych tematów. Przewidziano prezentacje oraz praktyczne wskazówki dotyczące przygotowania projektu, jego oddziaływania i realizacji. Uczestnicy będą mogli również zadawać pytania podczas interaktywnych sesji Q&A.

Będzie to okazja do uzyskania informacji bezpośrednio od przedstawicieli Komisji Europejskiej i przygotowania się do rozmów z potencjalnymi partnerami.

Informacje organizacyjne i program dnia informacyjnego

19 października 2026 r. | Horizon Europe online Matchmaking – Nature Call | online

CARE4BIO – sieć krajowych punktów kontaktowych Klastra 6 – organizuje wydarzenie brokerskie poświęcone budowaniu konsorcjów do konkursów NATURE.

Platforma B2Match umożliwia utworzenie profilu uczestnika, przedstawienie kompetencji i pomysłów projektowych, wskazanie zainteresowania konkretnymi tematami oraz umawianie rozmów z potencjalnymi partnerami. Zaplanowano 20-minutowe spotkania bilateralne, w dwóch blokach wskazanych w agendzie: 09:00-12:00 oraz 13:00-18:00.

Wydarzenie jest skierowane do przedstawicieli nauki, przedsiębiorstw, administracji publicznej i organizacji społecznych. Szczególnie zachęcamy do udziału zespoły, które:

• chcą dołączyć jako partner do powstającego konsorcjum;
• rozważają koordynację własnego projektu;
• poszukują brakujących kompetencji lub partnerów do rozwijanego konsorcjum;
• chcą zaprezentować pomysł projektowy potencjalnym współpracownikom.

Rejestracja pozostaje otwarta do 19 października. Warto jednak wcześniej przygotować profil i rozpocząć umawianie spotkań.

Rejestracja i platforma spotkań – B2Match

Przygotuj ofertę współpracy – PolSCA może pomóc w jej rozpowszechnieniu

Przed udziałem w wydarzeniach warto przygotować Expression of Interest (EoI) – krótką prezentację kompetencji, doświadczenia oraz proponowanego wkładu zespołu w projekt odpowiadający wybranemu tematowi konkursowemu.

Zespołom rozwijającym własny pomysł lub budującym konsorcjum rekomendujemy przygotowanie Partner Search, zawierającego zarys koncepcji projektowej oraz opis poszukiwanych partnerów i kompetencji.

Tak przygotowane materiały można wykorzystać podczas wydarzenia brokerskiego i w dalszych kontaktach międzynarodowych. Zachęcamy również do przesyłania ich do Biura PolSCA, które może wesprzeć ich rozpowszechnienie w europejskich sieciach współpracy i wśród partnerów.

Praktyczne wskazówki znajdą Państwo w naszym poradniku: „Jak przygotować skuteczny EoI, który otworzy drzwi do konsorcjów Horyzontu Europa”.

Od projektów do ekosystemów naukowych. Brukselska debata o Europejskiej Inicjatywie Doskonałości dla FP10

Jak stworzyć w Europie warunki, w których najlepsze zespoły badawcze będą miały dość czasu, swobody i skali działania, by rozwijać ambitne programy naukowe ponad granicami? To pytanie znalazło się w centrum warsztatów poświęconych European Excellence Initiative, zorganizowanych wspólnie przez Stałe Przedstawicielstwo Francji przy Unii Europejskiej i Stałe Przedstawicielstwo Rzeczypospolitej Polskiej przy Unii Europejskiej, we współpracy z Biurem PolSCA Polskiej Akademii Nauk.

AI w nauce przestaje być tylko eksperymentem. Trwa rejestracja na konferencję V4 „Exploring the Role of AI in Research”

Sztuczna inteligencja coraz mocniej wchodzi do codziennej pracy naukowców, ekspertów i osób wspierających przygotowanie projektów badawczych. Pomaga porządkować pomysły, analizować informacje, redagować teksty i pracować z dużą liczbą danych. Jednocześnie rodzi pytania, na które środowisko naukowe wciąż szuka dobrych odpowiedzi. Właśnie tym zagadnieniom poświęcona będzie konferencja „Exploring the Role of AI in Research”, która odbędzie się 20 października 2026 r. w Brukseli. Rejestracja na wydarzenie już trwa.

Rusza rekrutacja na “Horizon Europe 2027: Matchmaking Event for AI, Data and Digital Infrastructure”

PolSCA rozpoczyna rekrutację uczestników z Polski na międzynarodowy matchmaking „Horizon Europe 2027: Matchmaking Event for AI, Data and Digital Infrastructure”, który odbędzie się 12 listopada 2026 r. w Brukseli. W ramach polskiej puli dostępnych jest 10 miejsc. Wydarzenie jest skierowane do organizacji przygotowujących się do konkursów Horyzontu Europa 2027 w obszarze AI, danych i infrastruktury cyfrowej w ramach Klastra 4. Jego głównym celem jest połączenie potencjalnych partnerów oraz wsparcie tworzenia przyszłych konsorcjów projektowych.