Wydarzenie otwarte 4 grudnia 2025 w Brukseli
Konferencja „Diamond ERA: Fostering Openness in the European Research Area” (Diamentowa ERA: wspieranie otwartości w europejskiej przestrzeni badawczej) to jednodniowe wydarzenie poświęcone polityce, które gromadzi kluczowych interesariuszy w celu pogłębienia dyskusji na temat diamentowego otwartego dostępu (OA) w naukach społecznych i humanistycznych (SSH) w całej europejskiej przestrzeni badawczej (ERA). Odbędzie się ono 4 grudnia 2025 r. w Brukseli w Stałym Przedstawicielstwie Rzeczypospolitej Polskiej przy Unii Europejskiej. Celem tego otwartego wydarzenia jest podkreślenie i promowanie Diamond OA jako zrównoważonego, sprawiedliwego i zorientowanego na misję modelu publikacji naukowych. Stanowi ono platformę współpracy między decydentami politycznymi, naukowcami, wydawcami, podmiotami finansującymi badania naukowe i dostawcami infrastruktury w celu wspólnego określenia ścieżek prowadzących do silniejszego wsparcia i integracji praktyk Diamond OA w europejskiej polityce naukowej.
Dlaczego teraz?
Termin konferencji jest szczególnie istotny. Trwające negocjacje dotyczące kolejnego programu ramowego „Horyzont Europa 2028–2034” oraz przygotowania do nowej ustawy ERA stanowią wyjątkową okazję do zapewnienia uwzględnienia modelu Diamond OA w kolejnej fazie europejskiej polityki badawczej. Jednocześnie model Diamond zyskuje uznanie, na jakie zasługuje, jako wiarygodna, kierowana przez społeczność alternatywa dla komercyjnych platform wydawniczych. Ta rosnąca dynamika podkreśla potrzebę skoordynowanych działań w celu wzmocnienia zdolności Europy do otwartej, niezależnej i zrównoważonej komunikacji naukowej. Konferencja ma na celu przyczynienie się do tych wysiłków poprzez pozycjonowanie modelu Diamond jako kamienia węgielnego bardziej otwartego i odpornego europejskiego ekosystemu badawczego.
Co w programie?
I. Sesja otwierająca: Perspektywy polityki w zakresie otwartego dostępu typu Diamond OA w Europie
Sesja otwierająca wyznacza strategiczny kierunek, przedstawiając politykę i finansowanie kształtujące otwarty dostęp (OA) w Europie. Przedstawiciele państw członkowskich, Komisji Europejskiej, podmiotów finansujących i uniwersytetów omawiają, w jaki sposób Diamond OA wpisuje się w cele europejskiej przestrzeni badawczej (ERA), suwerenność badawczą i wielojęzyczność, określając czynniki sprzyjające zrównoważonemu wdrażaniu.
Moderator: Tomasz Poprawka – Dyrektor Biura Promocji Nauki PAN w Brukseli (PolSCA).
Paneliści:
- Michał Goszczyński – Zastępca dyrektora Departamentu Badań i Innowacji, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Polska;
- Victoria Tsoukala – Otwarta nauka i infrastruktury badawcze, Dyrekcja Generalna ds. Badań Naukowych i Innowacji, Komisja Europejska;
- Ana Ranitovic – Dyrektorka ds. otwartej nauki, Uniwersytet w Groningen, członkini komitetu sterującego grupy roboczej ds. otwartej nauki The Guild of European Research-Intensive Universities;
- Bregt Saenen – Specjalista ds. polityki, Science Europe.
II. Sesja prezentacyjna: Inicjatywy Diamond OA realizowane przez instytucje i społeczności
Ta sesja prezentuje pionierskie inicjatywy i infrastruktury w modelu Diamond Open Access, prowadzone przez uniwersytety, towarzystwa naukowe oraz niezależnych wydawców. Dzięki krótkim prezentacjom uczestnicy poznają różne podejścia do wydawnictw prowadzonych przez środowisko akademickie, modele zarządzania oraz innowacyjne narzędzia wspierające równościowy i wielojęzyczny obieg publikacji w naukach społecznych i humanistycznych. Po serii „lightning talks” przewidziano sesję pytań i odpowiedzi.
Eksperci:
- Agnieszka Wiktor-Sass – Redaktorka w PRESSto, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (UAM);
- Lucy Barnes – Starsza redaktorka i koordynatorka ds. upowszechniania w Open Book Publishers (OBP);
- Caroline Edwards – Dyrektorka wykonawcza Open Library of Humanities (OLB) przy Birkbeck, University of London;
- Tomasz Umerle – Menedżer innowacji w OPERAS, OPERAS Innovation Lab, Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe (PCSS), Polska Akademia Nauk.
Moderator: Mateusz Franczak – Specjalista ds. otwartej nauki w Centrum Humanistyki Cyfrowej (CHC IBL PAN).
III. Wystąpienie: The European Diamond Capacity Hub
To wystąpienie przedstawi European Diamond Capacity Hub (EDCH) jako centralny mechanizm koordynacji i wsparcia dla modelu Diamond Open Access w całej Europie. Zostaną omówione jego cele, model zarządzania oraz struktura partnerstwa, pokazujące, w jaki sposób Hub wspiera współpracę, rozwój kompetencji oraz lepsze dopasowanie źródeł finansowania, by wzmacniać i skalować praktyki wydawnicze prowadzone przez społeczność akademicką.
Prelegent: Johan Rooryck – Leiden University, współkoordynator European Diamond Capacity Hub (EDCH) w OPERAS.
IV. Dyskusja panelowa: Jak wspierać Diamond OA w ERA – rozmowa ze społecznością
Ten interaktywny panel zgromadzi przedstawicieli środowiska naukowego, infrastruktur badawczych, instytucji finansujących badania oraz Komisji Europejskiej, aby omówić polityczne i techniczne warunki sprzyjające rozwojowi modelu Diamond Open Access. Dyskusja skupi się na integrowaniu inicjatyw na poziomie europejskim i krajowym w celu budowy trwałych mechanizmów wsparcia dla otwartego dostępu. Zostaną również zaprezentowane wyniki ostatniego warsztatu Inspiring ERA Exchange na temat przezwyciężania barier w publikowaniu w otwartym dostępie.
Paneliści:
- Johan Rooryck – Leiden University, współkoordynator European Diamond Capacity Hub (EDCH) w OPERAS.
- Suzanne Dumouchel – Kierowniczka ds. współpracy międzynarodowej w CNRS Open Research Data Directorate, koordynatorka partnerstw w OPERAS oraz członkini zarządu EOSC-A;
- Michael Kaiser – Kierownik jednostki ds. infrastruktur badawczych, bibliotek i IT w Fundacji im. Maxa Webera;
- Maciej Zdanowicz – projekt Inspiring ERA oraz Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (NCBR), Polska.
Moderator: Maciej Maryl – Kierownik Centrum Humanistyki Cyfrowej w Instytucie Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk
V. Dyskusja panelowa: Indeksowanie treści w modelu Diamond OA
Koncentrując się na widoczności i uznaniu, panel ten dotyczy roli usług indeksacyjnych i infrastruktur metadanych we wzmacnianiu modelu Diamond Open Access. Eksperci ze społeczności omówią strategie zapewniania wyszukiwalności, interoperacyjności oraz rzetelnej oceny publikacji w modelu Diamond w różnych dyscyplinach nauk humanistycznych i społecznych.
Paneliści:
- Pierre Mounier – École des hautes études en sciences sociales (EHESS) w Paryżu, zastępca dyrektora OpenEdition, współkoordynator OPERAS i współdyrektor DOAB;
- Markus Bang – European Reference Index for the Humanities and Social Sciences (ERIH+) oraz Norwegian Directorate for Higher Education and Skills (HK-dir);
- Joanna Ball – Dyrektorka zarządzająca Directory of Open Access Journals (DOAJ);
- Jarosław Protasiewicz – Dyrektor Ośrodka Przetwarzania Informacji – Państwowego Instytutu Badawczego (OPI PIB).
Moderator: Magdalena Wnuk – Koordynatorka OPERAS-PL, kierowniczka Sekcji Otwartej Humanistyki w Centrum Humanistyki Cyfrowej (CHC IBL PAN).
Wpływ na polityki UE
W przededniu konferencji zorganizowane zostanie, dedykowane spotkania w Parlamencie Europejskim, aby nawiązać bezpośredni dialog z Posłami do Parlamentu Europejskiego (MEP) oraz ich zespołami.
To ukierunkowane spotkanie będzie okazją do omówienia strategicznej roli modelu Diamond Open Access (OA) w kształtowaniu bardziej sprawiedliwego, zrównoważonego i opartego na innowacji Europejskiego Obszaru Badawczego. Model ten – oparty na niekomercyjnym, prowadzonym przez środowisko akademickie publikowaniu – oferuje szczególne ramy wzmacniania autonomii europejskich badań, wspierania wielojęzyczności oraz zapewniania, że badania finansowane ze środków publicznych pozostają dobrem publicznym.
Spotkanie będzie miało na celu:
● Przedstawienie zwięzłego briefu politycznego dotyczącego modelu Diamond OA oraz jego rosnącego znaczenia w europejskiej polityce naukowej.
● Zaprezentowanie kluczowych rekomendacji, które zostaną omówione i doprecyzowane podczas otwartej konferencji w kolejnym dniu.
● Stworzenie przestrzeni do dialogu między decydentami a czołowymi ekspertami ze społeczności nauk społecznych i humanistycznych (SSH).
● Podkreślenie strategicznego powiązania modelu Diamond OA z priorytetami UE, w tym z Otwartą Nauką, suwerennością badawczą oraz różnorodnością językową.
Biorąc pod uwagę kluczową rolę Parlamentu w tworzeniu ram wspierających otwarte i sprawiedliwe ekosystemy badawcze, ta wymiana będzie miała istotne znaczenie dla ukształtowania dyskusji podczas konferencji Diamond ERA w dniu 4 grudnia.
Formularz rejestracji dostępny – TUTAJ
Program wydarzenia (EN) – TUTAJ
Konferencja jest współorganizowana przez Centrum Humanistyki Cyfrowej Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk (IBL PAN, Warszawa) – wiodący ośrodek humanistyki cyfrowej i kluczowego aktora na rzecz otwartej komunikacji naukowej w Polsce – oraz Biuro Promocji Nauki Polskiej Akademii Nauk w Brukseli (PolSCA PAS, Bruksela), przy wsparciu infrastruktury badawczej OPERAS.
Wydarzenie jest finansowane przez Polską Akademię Nauk.
