Po raz pierwszy Biuro PolSCA zaangażowało się w organizację międzynarodowej wizyty studyjnej skierowanej bezpośrednio do badaczy, a nie – jak dotychczas – wyłącznie do krajowych odbiorców czy środowisk zarządczych i eksperckich. W ramach inicjatywy EMERGE-EU PolSCA współtworzyło trzydniową wizytę studyjną dla wschodzących badaczy z obszaru zaawansowanych materiałów, realizowaną we współpracy z innymi biurami łącznikowymi w Brukseli. Było to nowe doświadczenie dla Biura – zarówno pod względem grupy docelowej, jak i międzynarodowego charakteru współpracy – wykraczające poza dotychczasowe działania skoncentrowane na instrumentach finansowania (ERC, MSCA) czy inicjatywach science-for-policy adresowanych do środowiska komitetów naukowych PAN. O przebiegu i rezultatach tej wizyty można przeczytać poniżej w szczegółowym podsumowaniu.
Wzmacnianie europejskich sieci współpracy w obszarze zaawansowanych materiałów
Wizyta studyjna EMERGE-EU została zaplanowana jako ukierunkowana inicjatywa mająca na celu wzmocnienie zdolności wczesno- i średniozaawansowanych badaczy w obszarze zaawansowanych materiałów do poruszania się w europejskim krajobrazie badań i innowacji, a także do pogłębienia ich bezpośredniego zaangażowania we współpracę z kluczowymi instytucjami UE, agencjami finansującymi oraz sieciami zawodowymi. W wydarzeniu wzięli udział badacze na etapach kariery R2–R3 reprezentujący Belgię, Bułgarię, Niemcy, Polskę, Słowację oraz Wielką Brytanię, co dobrze oddaje różnorodność i szeroki zakres tematyczny europejskiej społeczności naukowej zajmującej się zaawansowanymi materiałami.
Uczestnicy reprezentowali zróżnicowane instytucje akademickie i badawcze, w tym narodowe akademie nauk, uczelnie techniczne oraz uniwersytety badawcze. Wśród nich znalazły się m.in.:
- Uniwersytet w Gandawie (Belgia),
- Bułgarska Akademia Nauk (Instytut Chemii Fizycznej oraz Instytut Materiałów Optycznych) oraz Uniwersytet Sofijski,
- IFW Dresden oraz RWTH Aachen jakoinstytuty stowarzyszone w sieci badawczej Leibniz Association (Niemcy),
- trzy instytuty Polskiej Akademii Nauk: Instytut Chemii Fizycznej, Instytut Chemii Organicznej oraz Instytut Katalizy i Chemii Powierzchni,
- Uniwersytet Aleksandra Dubčeka w Trenczynie oraz Słowacka Akademia Nauk (Instytut Polimerów),
- a także dwie uczelnie brytyjskie: University of Bath oraz Aston University.
Tak szerokie spektrum instytucjonalne zapewniło rzeczywiście interdyscyplinarną wymianę obejmującą chemię, fizykę, inżynierię materiałową, biomateriały oraz technologie stosowane.
Dzień pierwszy: perspektywa polityczna i rzecznictwo środowiskowe
Pierwszy dzień wizyty studyjnej, realizowany w Brukseli, poświęcony był w dużej mierze wymiarowi politycznemu badań nad zaawansowanymi materiałami oraz ich roli w Europejskiej Przestrzeni Badawczej. Uczestnicy zostali zapoznani z aktualnymi priorytetami Komisji Europejskiej, ze szczególnym uwzględnieniem sposobów, w jakie wiedza naukowa z zakresu zaawansowanych materiałów zasila procesy decyzyjne na poziomie UE.
Spotkania z przedstawicielami Dyrekcji Generalnej ds. Badań Naukowych i Innowacji (DG RTD) oraz Wspólnego Centrum Badawczego (JRC) podkreśliły rosnące znaczenie mechanizmów „science for policy” oraz rolę badań opartych na dowodach w kształtowaniu polityk dotyczących konkurencyjności przemysłowej, zrównoważonego rozwoju i autonomii strategicznej UE. Dyskusje te pozwoliły uczestnikom lepiej zrozumieć zależności pomiędzy agendami badawczymi a ramami politycznymi oraz potencjalne ścieżki bardziej aktywnego zaangażowania badaczy wykraczającego poza realizację pojedynczych projektów.
Istotnym elementem pierwszego dnia była również wymiana z Federacją Europejskich Towarzystw Materiałowych (FEMS). Rozmowy z przedstawicielami FEMS uwypukliły rolę organizacji branżowych w zakresie rzecznictwa, reprezentacji interesów środowiska naukowego oraz budowania wspólnoty na poziomie europejskim. Pokazały także, w jaki sposób sieci dyscyplinarne wpływają na debaty strategiczne, wspierają badaczy na wczesnych etapach kariery i wzmacniają wspólny głos środowiska nauk o materiałach.
Dzień drugi: instrumenty finansowania i matchmaking w praktyce
Drugi dzień wizyty koncentrował się na europejskich instrumentach finansowania badań, oferując uczestnikom uporządkowany przegląd możliwości obejmujących zarówno indywidualną doskonałość naukową, projekty zespołowe, jak i innowacje przełomowe. Zaprezentowano kluczowe programy, takie jak granty ERC, Akcje COST oraz EIC Pathfinder, a także nadchodzące możliwości w ramach Programu Prac „Horyzont Europa” na lata 2026–2027 w obszarze zaawansowanych materiałów, w tym działania Partnerstwa IAM-I.
Zamiast omawiać finansowanie w sposób abstrakcyjny, sesje skupiały się na aspektach praktycznych: sposobach kształtowania tematów konkursowych przez priorytety polityczne, komplementarności poszczególnych instrumentów oraz możliwościach strategicznego pozycjonowania się badaczy – zarówno w ramach konsorcjów, jak i w przyszłej roli koordynatorów projektów – przy wykorzystaniu istniejących sieci naukowych.
Centralnym punktem dnia była sesja matchmakingowa, zaprojektowana jako ustrukturyzowana, a jednocześnie nieformalna przestrzeń do bezpośredniej wymiany pomiędzy uczestnikami. W ramach rotacyjnych rund dyskusyjnych badacze prezentowali swoje profile naukowe, identyfikowali potencjalne synergie oraz wskazywali konkretne możliwości przyszłej współpracy. Sesja ta wyraźnie pokazała wartość moderowanego networkingu, który pozwala przełożyć wiedzę o politykach i instrumentach finansowania na realne pomysły projektowe i partnerstwa międzynarodowe.
Dzień trzeci: wizyta instytucjonalna na Uniwersytecie w Gandawie
Ostatni dzień wizyty studyjnej poświęcony był wizycie instytucjonalnej na Uniwersytecie w Gandawie, umożliwiającej uczestnikom zapoznanie się z funkcjonowaniem jednej z wiodących europejskich uczelni badawczych oraz z jej podejściem do organizacji i wspierania badań naukowych, w tym w obszarze zaawansowanych materiałów. Program obejmował spotkania z centralnymi jednostkami wsparcia badań, podczas których zaprezentowano modele koordynacji projektów, wsparcia aplikacyjnego oraz zarządzania projektami w ramach programu „Horyzont Europa”.
Uczestnicy odwiedzili również laboratoria zaawansowanych materiałów na Wydziale Chemii, gdzie mieli okazję do bezpośrednich rozmów z gospodarzami oraz zapoznania się z prowadzonymi badaniami z zakresu katalizy, materiałów funkcjonalnych i zaawansowanej charakteryzacji strukturalnej. Wizyty te stanowiły cenne uzupełnienie wcześniejszych dyskusji politycznych i finansowych, osadzając je w konkretnym kontekście infrastrukturalnym i badawczym.
Perspektywy na przyszłość
Wizyta studyjna EMERGE-EU potwierdziła silne zainteresowanie wśród wschodzących badaczy łączeniem doskonałości naukowej ze strategicznym zaangażowaniem na poziomie europejskim. Poprzez zestawienie dialogu politycznego, możliwości finansowania, rzecznictwa środowiskowego oraz praktyk instytucjonalnych, wydarzenie dostarczyło kompleksowego obrazu funkcjonowania ekosystemu badań nad zaawansowanymi materiałami w Europie. Co równie istotne, położyło ono solidne fundamenty pod nowe kontakty zawodowe i przyszłe współprace, które będą kontynuowane długo po zakończeniu trzech dni spotkań w Brukseli i Gandawie.
Wizyta studyjna podkreśliła również istotną rolę brukselskich biur łącznikowych, których bliskość wobec instytucji UE oraz ponadnarodowych sieci współpracy umożliwia skuteczne wzmacnianie kompetencji badaczy oraz oferowanie międzynarodowych, świadomych politycznie możliwości networkingowych. Znaczenie to zostało wyraźnie ukazane dzięki współpracy biur łącznikowych: BLOR – Bulgarian Liaison Office for Research and Innovation, Leibniz Association – Europe Office, PolSCA – Polish Science Contact Agency PAN, SLORD – Slovak Liaison Office for Research and Innovation oraz UKRI – UK Research and Innovation, a także lokalnych partnerów instytucjonalnych, w tym Uniwersytetu w Gandawie.
