21 maja 2026 roku w Brukseli odbyło się jubileuszowe wydarzenie MSCA at 30: Research Mobility & Bridging Gaps Across Europe, poświęcone przyszłości mobilności naukowej, rozwoju karier badawczych oraz roli programu Marie Skłodowska-Curie Actions (MSCA) w budowaniu Europejskiej Przestrzeni Badawczej. Spotkanie współorganizowane przez Polską Akademię Nauk (PAN) oraz Marie Curie Alumni Association (MCAA) zgromadziło ponad stu uczestników reprezentujących 20 krajów. Wśród uczestników byli naukowcy, menedżerowie badań, przedstawiciele instytucji szkolnictwa wyższego i organizacji badawczych, ekspertów wspierających udział w programach UE oraz reprezentanci Komisji Europejskiej i Rady UE.
Celem wydarzenia było stworzenie przestrzeni do refleksji nad dorobkiem trzech dekad programu MSCA oraz rozpoczęcie dyskusji o jego dalszym rozwoju w kontekście przygotowań do kolejnego programu ramowego Unii Europejskiej po 2028 roku. Organizatorzy świadomie nadali wydarzeniu charakter roboczego forum społeczności MSCA, koncentrując się nie tylko na podsumowaniu dotychczasowych osiągnięć programu, ale również na wypracowaniu refleksji dotyczących jego przyszłej roli w budowaniu konkurencyjnej Europy, wspieraniu karier badawczych oraz wzmacnianiu Europejskiej Przestrzeni Badawczej. W wielu dyskusjach podkreślano, że po 30 latach funkcjonowania MSCA jest postrzegany nie tylko jako instrument mobilności, ale również jako narzędzie budowania trwałych sieci współpracy, transferu kompetencji oraz wzmacniania potencjału instytucjonalnego europejskich organizacji badawczych.
Wydarzenie zostało przygotowane przez Biuro PolSCA PAN w Brukseli oraz Biuro Doskonałości Naukowej PAN w Warszawie we współpracy z Marie Curie Alumni Association, w szczególności oddziałami MCAA Poland, Hungary i Benelux, a także trójką partnerów z Niemiec, Holandii i Węgier zrzeszonych w sieci IGLO: KoWi, Neth-ER oraz NRDIO.
Od praktyki do polityki: główne punkty programu
Oficjalnego otwarcia wydarzenia dokonali dr Tomasz Poprawka i Bogna Hryniszyn reprezentujący Polską Akademię Nauk oraz dr Gian Maria Greco, przewodniczący zarządu Marie Curie Alumni Association. W swoich wystąpieniach podkreślili, że po 30 latach funkcjonowania MSCA pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych i cenionych europejskich instrumentów wspierających rozwój talentów badawczych, umiędzynarodowienie nauki oraz budowanie trwałych sieci współpracy.
Wprowadzeniem do strategicznej części programu był wykład inauguracyjny „30 Years of MSCA: What Built Europe’s Talent Programme – and What’s Next for FP10”, wygłoszony przez Manuela Aleixo, członka gabinetu Komisarz ds. Startupów, Badań i Innowacji. Wystąpienie osadziło dalsze rozmowy w szerszym kontekście europejskich debat dotyczących konkurencyjności Europy, polityki talentowej oraz przyszłego kształtu programu ramowego FP10.
Codzienność mobilności i rozwój kariery
Pierwszą sesją merytoryczną była dyskusja panelowa „Making MSCA Work: Career Paths, Institutions and Cross-Border Reality”, moderowana przez dr. Tomasza Poprawkę. Udział w niej wzięli: Claire Morel reprezentująca Dyrekcję Generalną ds. Edukacji, Młodzieży, Sportu i Kultury (DG EAC) w Komisji Europejskiej oraz przedstawiciele 3 krajowych oddziałów MCAA: dr Serena Gargiulo (Benelux), dr Béla Fiser (Węgry) i dr Michael Nones (Polska). Uczestnicy podkreślili, że MSCA to znacznie więcej niż program mobilności. To także narzędzie rozwoju kariery, wzmacniania instytucji oraz podnoszenia standardów w zakresie opieki naukowej, polityki HR i wsparcia dla badaczy. Dyskusja koncentrowała się na praktycznych aspektach mobilności naukowej: warunkach zatrudnienia, jakości środowiska badawczego, przejrzystości procesów rekrutacyjnych, znaczeniu mentoringu i wsparcia instytucjonalnego oraz różnicach występujących pomiędzy krajowymi ekosystemami badań i innowacji.
Paneliści wielokrotnie podkreślali, że sukces programu MSCA wynika nie tylko z finansowania doskonałych projektów badawczych, lecz także z jego zdolności do tworzenia międzynarodowych środowisk współpracy i wspierania rozwoju zawodowego badaczy. Ważnym wątkiem rozmowy była również rola instytucji goszczących i ich zdolność do przekształcania indywidualnych sukcesów grantowych w długofalowe korzyści dla całych organizacji. Jednocześnie, podczas panelu zwrócono uwagę, że choć MSCA sprzyja cyrkulacji talentów, konieczne jest dalsze wzmacnianie zdolności instytucji do przyciągania badaczy oraz zapewniania im długoterminowych perspektyw zawodowych. Jednym z głównych wniosków była potrzeba większego zaangażowania instytucji oraz tworzenia bardziej stabilnych i przewidywalnych ścieżek kariery w przyszłej odsłonie programu.
W trakcie rozmowy wielokrotnie powracał również wątek znaczenia trwałych relacji i partnerstw budowanych dzięki programowi. Uczestnicy wskazywali, że jednym z najważniejszych efektów MSCA jest zdolność do łączenia badaczy, instytucji oraz sektorów w długoterminowe sieci współpracy, które często wykraczają poza ramy pojedynczych projektów i konkursów.
Cyrkulacja talentów zamiast drenażu mózgów
W interaktywnej sesji „Talent circulation, capacity building, research bridges: closing gaps with MSCA portfolio” opartej o formułę fishbowl discussion, prowadzonej przez dr Shaghayegh Keshanidokht (MCAA Benelux), udział wzięło kilkoro uczestników. Rozmowa zapoczątkowana została przez trzy krótkie interwencje wygłoszone prze dr Marię Górną (Uniwersytet Warszawski), dr Tamasa Beke-Somfai (Centrum Badań Nauk Przyrodniczych HUN-REN) oraz Valentinę Vignali (Uniwersyteckie Centrum Medyczne w Utrechcie), w których koncentrowali się na tym, jak przekształcić mobilność naukową w długoterminowy kapitał dla instytucji i regionów. Uczestnicy podnosili kwestie związane z powrotami naukowców do krajów pochodzenia, tworzeniem atrakcyjnych warunków rozwoju zawodowego oraz wykorzystaniem doświadczeń zdobytych za granicą do budowania potencjału instytucjonalnego.
Interaktywny charakter sesji pozwolił uczestnikom wydarzenia aktywnie włączać się do dyskusji, dzięki czemu rozmowa objęła perspektywy zarówno badaczy, jak i przedstawicieli instytucji odpowiedzialnych za politykę naukową i wsparcie mobilności, w tym zarówno w państwach członkowskich UE, ale także w krajach stowarzyszonych czy państwach trzecich.
Po zakończeniu dyskusji Bogna Hryniszyn, dyrektorka Biura Doskonałości Naukowej PAN, przedstawiła sesję „NAWA–MSCA Network: A Practical Model for Return, Reintegration and Career Support”, poświęconą funkcjonującej od 2025 roku sieci współpracy koordynowanej przez Narodową Agencję Wymiany Akademickiej. Tworzą ją obecnie Polska Akademia Nauk (we współpracy z Uniwersytetem Łódzkim), Politechnika Krakowska, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Politechnika Śląska, Fundacja Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza oraz Politechnika Białostocka.
Prezentacja pokazała ścieżkę badacza korzystającego z instrumentów MSCA – od identyfikacji odpowiedniego konkursu i przygotowania projektu, przez poszukiwanie instytucji goszczącej i realizację projektu mobilnościowego, aż po powrót oraz dalszy rozwój kariery. Szczególną uwagę poświęcono podziałowi ról pomiędzy krajowe i regionalne punkty kontaktowe, instytucje goszczące oraz sieć EURAXESS, a także wyzwaniom związanym z nierównym dostępem do międzynarodowych sieci współpracy, jakością mentoringu czy wsparciem reintegracji po zakończeniu mobilności. Jednocześnie sesja podkreśliła, że Polska dysponuje dobrze rozwijającym się i ewoluującym systemem wsparcia uczestników programów europejskich, a NAWA–MSCA Network stanowić ważne narzędzie dalszego wzmacniania tego ekosystemu.
Tematyczne rozmowy i matchmaking
Popołudniowa część wydarzenia miała charakter praktyczny i networkingowy. Uczestnicy pracowali w trzech równoległych sesjach tematycznych, zaprojektowanych jako moderowane dyskusje w małych grupach, umożliwiające pogłębioną wymianę doświadczeń pomiędzy badaczami, przedstawicielami instytucji naukowych, menedżerami badań, organizacjami wspierającymi uczestnictwo w programach europejskich oraz partnerami spoza sektora akademickiego.
Celem tej części programu było nie tylko omówienie wyzwań związanych z funkcjonowaniem programu MSCA z różnych perspektyw, lecz także stworzenie przestrzeni do wspólnego poszukiwania rozwiązań, budowania nowych kontaktów i identyfikowania potencjalnych obszarów współpracy. Szczególny nacisk położono na aktywne zaangażowanie uczestników, porównywanie doświadczeń pomiędzy krajami i sektorami oraz formułowanie obserwacji, które mogłyby stanowić wkład do dalszej debaty o przyszłości programu.
W sesji „PhD/Postdoc careers & brain circulation: MSCA as a talent-attracting platform”, moderowanej przez Isabel Herzhoff (KoWi), z udziałem Rodrigo Garcíi Valiente (Uniwersyteckie Centrum Medyczne w Amsterdamie) oraz Agnieszki Razim i Magdaleny Chomickiej (Polska Akademia Nauk), analizowano czynniki wpływające na decyzje badaczy dotyczące mobilności międzynarodowej oraz dyskutowano w jaki sposób instytucje mogą przekształcać doświadczenia związane z mobilnością w długofalowy rozwój kariery naukowej i trwałe wzmacnianie potencjału badawczego. Uczestnicy rozmawiali o elementach przyciągających, wspierających i pozwalających zatrzymać talenty MSCA, takich jak jakość opieki naukowej, mentoring, warunki pracy, perspektywy rozwoju zawodowego czy mechanizmy wspierające powrót i reintegrację po okresie mobilności.
Szczególną uwagę poświęcono koncepcji „cyrkulacji talentów” (brain circulation), analizując, w jakich warunkach mobilność może wzmacniać zarówno indywidualne kariery badaczy, jak i potencjał instytucji oraz krajowych ekosystemów badawczych, zamiast prowadzić do jednostronnego odpływu talentów. W oparciu o doświadczenia różnych systemów badawczych w Europie uczestnicy identyfikowali praktyczne rozwiązania wspierające rozwój kariery oraz zwiększające atrakcyjność instytucji jako miejsc przyjmujących międzynarodowych naukowców. Wśród rekomendacji wskazano potrzebę dłuższych i bardziej elastycznych grantów, wysokiej jakości mentoringu, silniejszego wsparcia instytucjonalnego oraz lepszego uwzględnienia czynników pozanaukowych, takich jak sytuacja rodzinna badaczy.
Sesja „Intersectoral Mobility & Non-Academic Pathways: From Secondments to Sustainable Careers”, prowadzona przez Dunję Hofmann (KoWi), z udziałem Valentiny Vignali (Uniwersyteckie Centrum Medyczne w Utrechcie), Ilony Urygi Bugajskiej (Akademia Górniczo-Hutnicza) i Simona Martiego (Europejskie Stowarzyszenie Uniwersytetów) koncentrowała się na znaczeniu współpracy z sektorem pozanaukowym, roli partnerów spoza środowiska akademickiego w projektach badawczych oraz na tym, jak doświadczenia zdobywane podczas współpracy z przemysłem, organizacjami pozarządowymi czy innymi podmiotami nieakademickimi wpływają na rozwój kariery naukowców.
W oparciu o doświadczenia przedstawicieli uczelni, organizacji europejskich i partnerów współpracujących z sektorem badań uczestnicy omawiali zarówno korzyści wynikające z mobilności międzysektorowej: takie jak transfer wiedzy, rozwój kompetencji przekrojowych, zwiększenie zatrudnialności czy wzmacnianie innowacyjności, jak i związane z nią wyzwania, obejmujące bariery administracyjne, różnice kulturowe, niepewność ścieżek kariery czy nierówny dostęp do możliwości współpracy. Dyskusja koncentrowała się na warunkach, które pozwalają przekształcić mobilność międzysektorową w realne narzędzie wspierające innowacyjność, konkurencyjność i długoterminowy rozwój zawodowy. Uczestnicy podkreślili konieczność lepszej integracji partnerów spoza akademii oraz większej elastyczności w projektowaniu ścieżek zawodowych.
W trzeciej sesji, „Research Management, HR & Institutional Capacity: Enabling MSCA Across Diverse Systems”, moderowanej przez Łukasza Pieczonkę (Biuro PolSCA), z udziałem Fatmy Demir (Wolny Uniwersytet w Brukseli), Anny Wojdali (Uniwersyteckie Centrum Medyczne w Amsterdamie), Mii Pistorius (Uniwersytet w Gandawie) i Marii Szlachty (KPK/NCBR), omówiono rolę zaplecza instytucjonalnego w skutecznej realizacji projektów MSCA, analizując wpływ struktur zarządzania badaniami, polityk HR, biur grantowych oraz kultury organizacyjnej na doświadczenia badaczy i efektywność realizowanych projektów. Uczestnicy porównywali rozwiązania funkcjonujące w różnych krajach i typach instytucji, omawiając kwestie związane z rekrutacją, onboardingiem naukowców, wymogami administracyjnymi, obsługą projektów oraz długoterminową trwałością wypracowanych rozwiązań.
Rozmowa wykraczała poza perspektywę pojedynczych grantów, koncentrując się na tym, jak budować trwałe kompetencje instytucjonalne, ograniczać obciążenia administracyjne oraz przekształcać sukcesy osiągane w ramach projektów MSCA w długofalowy rozwój organizacyjny i wzrost jakości prowadzonej działalności badawczej. W tym celu potrzebne jest bardziej strategiczne podejście instytucji, obejmujące wsparcie przed złożeniem wniosku, w trakcie realizacji projektu oraz po jego zakończeniu, w tym wskazano znaczenie lepszej współpracy managerów projektów z naukowcami.
Następnie odbyły się tematyczne sesje networkingowe „MSCA Matchmaking Zones”, podczas których uczestnicy mogli bezpośrednio nawiązywać kontakty i szukać partnerów do współpracy. Rozmowy prowadzone były w trzech obszarach: ścieżek kariery dla doktorantów i postdoców, partnerstw instytucjonalnych dla projektów Doctoral Networks, Staff Exchanges i COFUND oraz wsparcia wdrożeniowego, obejmującego konsultacje z menedżerami badań i doradcami EURAXESS. Jej uczestnikami byli zarówno badacze (np. Akademia Górniczo-Hutnicza czy Centrum Informacji Naukowo-Technicznej Leibniz), przedstawiciele sektora otoczenia nauki (Impact Brussels czy Polskie Towarzystwo Estetyczne) lub wsparcia administracyjnego (Uniwersytet w Liège lub NCBR).
Dla wielu uczestników właśnie ta część wydarzenia stanowiła jedną z największych wartości dodanych konferencji. Bezpośrednie rozmowy umożliwiały nie tylko wymianę doświadczeń, lecz także identyfikację przyszłych partnerów projektowych, potencjalnych instytucji goszczących oraz nowych możliwości współpracy w ramach działań MSCA i programu Horyzont Europa. W praktyce sesje matchmakingowe stały się przestrzenią przekładania dyskusji strategicznych na konkretne pomysły i inicjatywy.
Uzupełnieniem tej części programu była funkcjonująca przez cały dzień „Wall of Opportunities”, umożliwiające uczestnikom przełożenie dyskusji na konkretne kontakty, pomysły projektowe i potencjalne partnerstwa.
Od indywidualnych doświadczeń do instytucjonalnych strategii
Dynamiczną sesję krótkich wystąpień w ramach „MSCA Stories That Teach: Practical Lessons from the Field” poprowadziła Vanessa Debiais-Sainton, dyrektorka Departamentu MSCA w Agencji Wykonawczej ds. Badań (REA) w Komisji Europejskiej. Praktycznymi doświadczeniami z projektów podzielili się Margo Baele (Uniwersytet w Gandawie), Tamas Beke-Somfai (Centrum Badań Nauk Przyrodniczych HUN-REN) oraz Agnieszka Tadrzak (Instytut Chemii Fizycznej PAN).
Wystąpienia pokazały, jak różnorodne mogą być ścieżki rozwoju związane z uczestnictwem w programie MSCA. Tamás Beke-Somfai przedstawił własne doświadczenia związane z mobilnością międzynarodową, powrotem do kraju oraz budowaniem niezależnej grupy badawczej, podkreślając znaczenie cyrkulacji talentów i długofalowych efektów inwestowania w rozwój naukowców. Margo Baele zwróciła uwagę na rolę profesjonalnego wsparcia instytucjonalnego i kompetencji z zakresu zarządzania projektami badawczymi, które pozwalają skutecznie wykorzystywać możliwości oferowane przez program. Z kolei Agnieszka Tadrzak pokazała, w jaki sposób instrumenty takie jak MSCA COFUND (w tym w synergii z działaniami wideningowymi) mogą przyczyniać się do umiędzynarodowienia instytucji, wzmacniania ich potencjału organizacyjnego oraz tworzenia trwałych struktur wspierających doskonałość naukową.
Podsumowanie i rekomendacje na przyszłość
Towarzysząca wystąpieniom dyskusja potwierdziła, że wpływ programu MSCA wykracza daleko poza indywidualne kariery badaczy. W wielu przypadkach staje się on impulsem do tworzenia nowych zespołów badawczych, rozwijania współpracy międzynarodowej, profesjonalizacji zarządzania badaniami oraz budowania trwałych kompetencji instytucjonalnych, które pozostają w organizacjach długo po zakończeniu finansowania pojedynczych projektów. Rozmowa dotyczyła również nowych wyzwań stojących przed społecznością MSCA, w tym rosnącej roli narzędzi opartych na sztucznej inteligencji w przygotowywaniu i ocenie wniosków projektowych oraz potrzeby dalszego wzmacniania powiązań pomiędzy doskonałością naukową, transferem wiedzy i oddziaływaniem badań poza środowisko akademickie.
Pomimo różnorodności reprezentowanych krajów, sektorów i etapów kariery, w trakcie całego dnia wielokrotnie powracało przekonanie, że Europa nie cierpi na niedobór talentów badawczych, lecz potrzebuje skuteczniejszych mechanizmów łączenia ludzi, instytucji i sektorów w trwałe ekosystemy współpracy. W tym kontekście program MSCA był postrzegany nie tylko jako instrument finansowania mobilności, ale również jako narzędzie wspierające budowanie zaufania, rozwój partnerstw i wzmacnianie zdolności instytucjonalnych w skali całej Europejskiej Przestrzeni Badawczej.
Wydarzenie zakończyła sesja syntezy, podczas której uczestnicy głosowali na żywo nad priorytetami politycznymi dla przyszłości MSCA. Głos ze strony polskiej dyplomacji zabrała Magdalena Kula, attaché ds. badań w Stałym Przedstawicielstwie RP przy UE, która podsumowała najważniejsze wnioski wspólnie z Tomaszem Poprawką i Bogną Hryniszyn (PAN) oraz Claire Morel (KE) i Mostafa Moonir Shawrav (MCAA).
Wnioski z dyskusji nie kończą się wraz z zakończeniem wydarzenia. Organizatorzy pracują obecnie nad opracowaniem zestawu rekomendacji dotyczących przyszłości programu MSCA, a publikacja finalnego dokumentu planowana jest na lato 2026 roku. Intencją organizatorów jest przekazanie wypracowanych wniosków instytucjom europejskim jako głosu społeczności MSCA w trwającej debacie nad kształtem kolejnego programu ramowego FP10 oraz przyszłością europejskich karier badawczych.
Galeria zdjęć
Zdjęcia: Kinga Majewska / BXL Frame. W przypadku udostępniania, prośba o oznaczenie autora.
