Zorganizowane w ramach polskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej wydarzenie „Advancing food systems in Europe” zgromadziło czołowe postacie nauki, polityki oraz innowacji w celu kształtowania przyszłości systemów żywnościowych w całej Europie – z naciskiem na zdrowie, zrównoważony rozwój, zaufanie i współpracę międzysektorową. Wydarzenie pokazało, w jaki sposób polskie i europejskie badania przyczyniają się do zapobiegania chorobom dietozależnym, zrównoważonego rolnictwa i odpowiedzialnych innowacji w całej Europie. Wydarzenie było również okazją do omówienia priorytetów politycznych i kierunków badań nad żywnością w nadchodzących latach, w tym wkładu Polski w partnerstwo FutureFoodS w ramach programu Horyzont Europa.
W dniu 17 marca 2025 r. wydarzenie „Advancing Food Systems in Europe – research & innovation for healthier, sustainable and resilient future” zgromadziło w Brukseli czołowych naukowców, innowatorów, decydentów i przedsiębiorców w celu przyjrzenia się przyszłości żywności w Europie. To jednodniowe wydarzenie, skupiające się na badaniach i innowacjach na rzecz zdrowszych, bardziej zrównoważonych i odpornych systemów żywnościowych, obejmowało panele eksperckie oraz wystąpienia naukowe poświęcone zaufaniu konsumentów, innowacjom technologicznym i kierunkom polityki. Poprzez wspólny dialog i wymianę wiedzy, spotkanie zaprezentowało pionierskie osiągnięcia naukowe i praktyczne rozwiązania mające na celu przekształcenie europejskiego krajobrazu żywnościowego na lepsze.
Biuro PolSCA Polskiej Akademii Nauk w Brukseli było jednym ze współorganizatorów konferencji, wraz z Domem Polski Wschodniej i Biurem NCBR w Brukseli.
Keynote: Zaufanie konsumentów jako kamień węgielny
Dzień rozpoczął się przemówieniem inauguracyjnym prof. Klausa G. Grunerta (Uniwersytet w Aarhus), lidera EIT Food Consumer Observatory i jednego z czołowych europejskich ekspertów w dziedzinie zachowań konsumentów żywności. Jego uwagi trafiły w sedno wyzwań związanych z innowacjami w dziedzinie żywności:
„Konsumenci szukają informacji, ale potrzebują jasnych informacji. Zaufanie wynika z przejrzystości i prostoty. Naszą rolą jest prowadzenie konsumentów poprzez dawanie wyboru bez przytłaczania ich [mnogością opcji]” – Prof. Klaus G. Grunert.
Jego wezwanie do działania nadało ton wydarzeniu: wiarygodność naukowa, jasna komunikacja i integracja mają kluczowe znaczenie, jeśli innowacje mają zyskać powszechną akceptację społeczną.
SESJA I – Od badań do lepszego zdrowia
Pierwsza sesja, moderowana przez Bożenę Podlaską (Krajowy Punkt Kontaktowy w NCBR), podkreśliła, w jaki sposób polscy i europejscy naukowcy zajmują się zdrowiem:
- Prof. Magdalena Frąc (Instytut Agrofizyki PAN) przedstawiła badania nad krytyczną rolą mikrobiomów glebowych i roślinnych we wspieraniu zrównoważonej produkcji żywności, podkreślając, że zdrowe rośliny zależą od złożonej współpracy metabolicznej z społecznościami mikroorganizmami. Jej praca pokazuje, w jaki sposób różnorodność mikroorganizmów działa zarówno jako biomarker, jak i czynnik zapobiegający chorobom roślin oraz w jaki sposób zarządzanie tymi mikrobiomem może zwiększyć odporność na szkodniki, patogeny i stresy środowiskowe – torując drogę dla rozwiązań biotechnologicznych w rolnictwie ekologicznym oraz dostosowanym do klimatu.
- Prof. Katarzyna Socha (Uniwersytet Medyczny w Białymstoku) badała rozwój i zastosowanie żywności funkcjonalnej w interwencjach żywieniowych mających na celu zapobieganie i leczenie chorób niezakaźnych, takich jak insulinooporność, cukrzyca typu 2, zaburzenia sercowo-naczyniowe i łuszczyca. Jej badania obejmują tworzenie innowacyjnych produktów, takich jak żywność bogata w przeciwutleniacze i suplementy diety o działaniu potwierdzonym badaniami żywieniowymi i klinicznymi. Podkreśliła potrzebę współpracy z przemysłem spożywczym w celu wprowadzenia tych prozdrowotnych produktów opartych na badaniach naukowych do szerokiego zastosowania.
- Prof. Carsten Carlberg (Instytut Rozrodu Zwierząt i Badań Żywności PAN / InLife) przedstawił epigenetyczne spojrzenie na rolę witaminy D w zdrowym starzeniu się, podkreślając, w jaki sposób witamina D działa jako przełącznik molekularny regulujący ponad 1000 genów, wpływa na rozwój komórek odpornościowych i może być wykorzystywana do personalizacji interwencji zdrowotnych w oparciu o indywidualne wskaźniki odpowiedzi organizmu. Podkreślił, że podczas gdy genetyka odgrywa pewną rolę, styl życia i czynniki środowiskowe – takie jak odżywianie – są kluczowe dla biologicznego starzenia się, oferując namacalne sposoby zapobiegania chorobom niezakaźnym poprzez świadome, oparte o naukę wybory żywieniowe. W swoim wystąpieniu odnosił się do prac badawczych prowadzonych w ramach społeczności EIT Food.
UWAGA: Kolejnym krokiem w kierunku efektywnej współpracy badawczo-rozwojowej może być udział w nadchodzącym wydarzeniu brokerskim CARE4BIO, które odbędzie się w Warszawie 27 maja 2025 roku. Wydarzenie ma na celu wsparcie tworzenia konsorcjów w ramach konkursów w Klastrze 6 programu Horyzont Europa 2025, oferując indywidualne sesje matchmakingowe, możliwości nawiązywania kontaktów i szansę na zaprezentowanie pomysłów na projekty badawcze. Zachęcamy Państwa do wcześniejszej rejestracji, ponieważ liczba miejsc jest ograniczona. Więcej informacji oraz rejestracja dostępne są pod linkiem: https://www.b2match.com/e/care4bio-2025.
SESJA II – Technologia żywnościowa i innowacje w praktyce
Prowadzona przez dr Adama Adamka (EIT Food) Sesja II pokazała, jak startupy przekładają naukę na praktyczne rozwiązania. Paweł Harycki (EIT Food) podzielił się spostrzeżeniami na temat znaczenia innowacji w żywności ukierunkowanych na zdrowie, natomiast uczestnicy panelu pokazali, w jaki sposób polskie i europejskie MŚP rozwiązują rzeczywiste wyzwania w produkcji żywności przedstawiając:
- PROBIOS (Polska) reprezentowany był przez Jarosława Turka – pionierskie techniki fermentacji, które wydłużają okres przydatności do spożycia żywności o 42%.
- Živá Záhrada (Słowacja) reprezentowana była przez Lucię Balak – połączenie ponad 380 rolników w regeneracyjną, lokalną sieć żywności.
- NutriDesign Lab (Polska) reprezentowany był przez Justynę Moskwę – projektowanie spersonalizowanych rozwiązań żywieniowych w oparciu o nauki medyczne.
- Agribot AI (Wielka Brytania) reprezentowany był przez Chrisa Knighta – wykorzystanie technologii satelitarnej i sztucznej inteligencji w celu optymalizacji plonów i zmniejszenia ilości odpadów rolnych.
Inicjatywy te pokazują synergię badań, przedsiębiorczości i zrównoważonego rozwoju systemów żywnościowych.
SESJA III – Namysł nad przyszłą polityką: badania z rzeczywistym wpływem
Ostatnia sesja, moderowana przez Claude Yven (FutureFoodS Partnership / ANR), była dogłębną analizą tego, w jaki sposób europejska polityka badań i innowacji musi ewoluować, aby sprostać przyszłym wyzwaniom związanym z żywnością. W dyskusji panelowej wzięli udział Rosalinda Scalia reprezentująca Dyrekcję Generalną ds. Badań i Innowacji Komisji Europejskiej (DG Research and Innovation), Alessandro Gallina reprezentujący JPI Healthy Diet, Healthy Lives, Iwona Kieda reprezentująca FOODforce Network oraz Paweł Chmieliński związany z Instytutem Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN.
Podczas dyskusji wyłoniono kilka punktów konsensusu:
- Istnieje pilna potrzeba dodatkowego wsparcia w zakresie badań i innowacji, w szczególności ukierunkowanego na etapy systemu żywnościowego po zbiorach (post-harvest food production).
- Zaufanie pozostaje kluczową kwestią – nie tylko w przypadku nowych produktów, ale także w polityce żywnościowej. Uczestnicy panelu podkreślili, że badania muszą angażować obywateli, producentów i decydentów poprzez żywe laboratoria, ze szczególnym uwzględnieniem słabszych grup społecznych, często pomijanych w procesach innowacyjnych.
- Partnerstwo FutureFoodS rozwija centrum wiedzy o żywych laboratoriach, aby dzielić się dobrymi praktykami i zwiększać zaangażowanie obywateli.
Dyskusja przyniosła zalecenie na przyszłość: obecne ramy programu Horyzont Europa, zorganizowane w oddzielnych klastrach, powinny ewoluować w kierunku modelu międzyklastrowego, horyzontalnego, który odzwierciedla systemowy charakter żywności. Transformacja ta wymagałaby umożliwienia naukowcom pracy międzydyscyplinarnej, zgodnie z zaleceniami Pawła Chmielińskiego (Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN) zaangażowanego bezpośrednio w inicjatywy takie jak FoodPathS CSA.
Równolegle, polskie instytucje, takie jak Instytut Rozrodu Zwierząt i Badań Żywności PAN, zostały docenione za aktywności, które angażują naukowców w lokalne MŚP, pomagając dostosować infrastrukturę badawczą do rzeczywistych potrzeb, jak przedstawiła Iwona Kieda (InLife PAN).
Sesja potwierdziła, że finansowanie publiczne musi pozostać podstawą badań nad żywnością i zdrowiem, ponieważ poleganie na finansowaniu z sektora prywatnego budzi obawy etyczne, szczególnie w odniesieniu do wrażliwych grup społecznych i zdrowia publicznego.
Podczas dyskusji Iwona Kieda (InLife PAN), jedyny polski członek sieci FOODforce, wspomniała o kluczowych elementach zawartych w przygotowywanym przez sieć stanowisku wobec 10PR – obecnie dokument został opublikowany i można uzyskać do niego dostęp za pośrednictwem poniższego linku: Strengthening the role of food science in FP10.
Rosnąca rola Polski w badaniach nad żywnością w UE
Podczas wydarzenia wyraźnie widoczna była rosnąca rola Polski. Od pionierskich badań w dziedzinie rolno-spożywczej i żywieniowej po aktywne zaangażowanie w kształtowanie strategicznych partnerstw UE, polskie instytucje stoją na czele opartej na współpracy i odpowiedzialnej transformacji systemów żywnościowych.
Wydarzenie „Advancing food systems in Europe” z powodzeniem pokazało, w jaki sposób dowody naukowe, etyczne innowacje i zaufanie obywateli są elementami składowymi przyszłościowych systemów żywnościowych. Ponieważ Europa wkracza w kolejny okres programowania badań, głos Polski – jako kraju produkującego żywność i lidera badań w tej dziedzinie – jest zarówno aktualny, jak i niezbędny.
Chociaż Polska jako państwo członkowskie nie przystąpiła jeszcze formalnie do współfinansowanego partnerstwa FutureFoodS w ramach programu Horyzont Europa, aktywne zaangażowanie Instytutu Rozrodu Zwierząt i Badań Żywności PAN (InLife) jako jednego z kluczowych partnerów badawczych w konsorcjum wyraźnie podkreśla gotowość społeczności badawczo-rozwojowej kraju i potencjał naukowy, co stanowi przekonujący argument za tym, aby Polska zrobiła kolejny krok i zapewniła sobie rolę współzarządzającego w tej strategicznej europejskiej inicjatywie.
Biuro PolSCA PAN w Brukseli nadal opowiada się za tym, aby Polska stała się strategicznym i wdrażającym członkiem Partnerstwa FutureFoodS, ponieważ wzmocniłoby to dotychczasową dynamikę, przekształcając indywidualną doskonałość w krajowe przywództwo strategiczne – odblokowując finansowanie, wpływ i głos w transformacji europejskich systemów żywnościowych. Istnieją przekonujące powody, aby sądzić, że przystąpienie do partnerstwa przyniosłoby korzyści strategiczne, naukowe, gospodarcze i społeczne, zwłaszcza biorąc pod uwagę status kraju będącego głównym producentem żywności o rosnących możliwościach w zakresie badań i innowacji. Są to:
- Strategiczny wpływ na kształtowanie polityki żywnościowej UE i jej priorytetów badawczych
- Zwiększony dostęp do finansowania i wspólnych projektów w ramach programu Horyzont Europa
- Silniejsze wsparcie dla polskich naukowców i innowatorów, a także instytucji badawczych
- Przyspieszenie rozwoju regionalnego i wzrostu ekosystemu innowacji
- Łączenie polityki, nauki i społeczeństwa zgodnie z misjami UE.
Podsumowanie wydarzenia można pobrać TUTAJ a prezentacje dostępne są pod linkami poniżej:
Prof. Klaus Grunert – Why trust is crucial
Prof. Magdalena Frac – Soil and plant microbiomes
Prof. Katarzyna Socha – Functional food & NCD Prevention
Prof. Carsten Carlberg – Vitamin’s D & Healthy Aging
Dr Adam Adamek – Innovations in food
Pawel Harycki – Healthier lives through food
Claude Yven – FutureFoodS Partnership and policy outlook
